సుందరకాండము-75 : - సి.హెచ్.ప్రతాప్

(తృతీయ  సర్గ)  

శో॥

భుజగాచరితాం గుప్తాం శుభాం భోగవతీమివ।

తాం సవిద్యుద్ఘనాకీర్ణం జ్యోతిర్మార్గనిషేవితామ్॥ (5)

మందమారుతసంచారాం యథేంద్రస్య అమరావతీమ్।

శాతకుంభేన మహతా ప్రాకారేణాభిసంవృతామ్॥ (6)

కింకిణీజాలఘోషాభిః పతాకాభిరలంకృతామ్।

అసాద్య సహసా హృష్టః ప్రాకారమభిపేదివాన్॥ (7)

విస్మయావిష్టహృదయః పురీమాలోక్య సర్వతః।

జాంబూనదమయైర్ద్వారైర్వైడూర్యకృతవేదికైః॥ (8)

సుందరకాండ తృతీయ సర్గలోని ఈ శ్లోకాలు లంకా నగర వైభవాన్ని మాత్రమే కాక, హనుమంతుని అంతర్ముఖ దృష్టిని కూడా మన ముందుంచుతాయి. సీతాన్వేషణ అనే పవిత్ర కార్యం కోసం వచ్చిన హనుమంతుడు లంకను చూసి ఆశ్చర్యపోయినా, ఆ వైభవానికి మోహించలేదు. ఒక ధర్మయోధుడు పరిస్థితిని ఎలా పరిశీలించాలో, బాహ్య ఆకర్షణల వెనుక దాగి ఉన్న వాస్తవాన్ని ఎలా గ్రహించాలో ఈ ఘట్టం బోధిస్తుంది.

వాల్మీకి మహర్షి లంకను పాతాళలోకంలోని భోగవతి నగరంతో పోల్చారు. నాగరాజులు నివసించే భోగవతి ఎంత భద్రంగా ఉంటుందో, లంక కూడా అంతే దుర్భేద్యంగా రక్షించబడిన నగరమని ఆయన చిత్రించారు. ఆకాశంలో మెరుపులతో కూడిన మేఘాల మధ్య ప్రకాశించే దివ్యపురిలా కనిపించే లంక, తన నిర్మాణ వైభవంతో ప్రతి ఒక్కరినీ ముగ్ధులను చేసే స్థాయిలో ఉంది. ఈ వర్ణన రావణుని పరిపాలనా సామర్థ్యాన్ని, నిర్మాణ నైపుణ్యాన్ని, రాజ్య సంపన్నతను ప్రతిబింబిస్తుంది.

మందమారుతాలు వీచే ఆ నగరం దేవేంద్రుని అమరావతిని తలపించేలా ఉందని కవి చెబుతారు. బంగారు ప్రాకారాలు, ఎత్తైన రక్షణ గోడలు, శత్రువుకు అందనంత పటిష్ఠమైన కోట నిర్మాణం, యుద్ధ వ్యూహాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని రూపొందించిన రక్షణ వ్యవస్థ—ఇవి లంక సైనిక శక్తికి ప్రతీకలు. ఒక రాజ్యం శక్తివంతంగా ఉండాలంటే సంపదతో పాటు భద్రతా వ్యవస్థ కూడా దృఢంగా ఉండాలనే సూత్రాన్ని ఈ వర్ణన తెలియజేస్తుంది.

గాలికి రెపరెపలాడే పతాకాలు, వాటికి కట్టిన కింకిణీల మధురనాదం, బంగారంతో నిర్మించిన ద్వారాలు, వైడూర్యమణులతో అలంకరించిన వేదికలు—లంకను కళా వైభవానికి ప్రతీకగా నిలబెడతాయి. అయితే ఈ అందాలను చూసి హనుమంతుడు క్షణకాలం ఆశ్చర్యపోయినా, తన ధ్యేయాన్ని మరచిపోలేదు. నాయకుడికి అవసరమైన గొప్ప లక్షణం ఇదే. చుట్టూ ఎంత ఆకర్షణ ఉన్నా లక్ష్యంపై దృష్టి నిలబెట్టుకోవడం విజయానికి మూలం.

హనుమంతుడు లంకలోకి ప్రవేశించే ముందు ప్రతి కోణాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించాడు. ఇది కేవలం గూఢచారి నైపుణ్యం మాత్రమే కాదు; ఏ నిర్ణయం తీసుకునే ముందు సమగ్ర సమాచారాన్ని సేకరించాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తుంది. నేటి పరిపాలన, వ్యాపార నిర్వహణ, రక్షణ రంగం, శాస్త్రీయ పరిశోధన—ఏ రంగంలోనైనా విజయానికి పరిశీలనా శక్తి, సమాచార విశ్లేషణ, ముందుచూపు అత్యవసరం. హనుమంతుడు ఈ మూడు లక్షణాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తాడు.

ఈ శ్లోకాలలో మరో లోతైన సందేశం దాగి ఉంది. బంగారు ద్వారాలు, వైభవవంతమైన రాజభవనాలు, పటిష్ఠమైన కోటలు ఒక రాజ్యానికి బాహ్య సౌందర్యాన్ని ఇవ్వగలవు. కానీ ధర్మం, న్యాయం, ప్రజాహితం లేకపోతే ఆ వైభవం నిలకడగా ఉండదు. రావణుడు అపారమైన సంపదను సంపాదించాడు; కానీ ధర్మాన్ని కోల్పోయాడు. ఫలితంగా అతని సామ్రాజ్యం ఎంత దుర్భేద్యంగా కనిపించినా, దాని పతనానికి విత్తనాలు అప్పటికే నాటబడ్డాయి. వాల్మీకి ఈ వర్ణన ద్వారా బాహ్య సంపదకన్నా అంతర్గత విలువలే శాశ్వతమని తెలియజేస్తున్నారు.

హనుమంతుని ఆశ్చర్యం బలహీనత కాదు; అది పరిశీలనా దృష్టి. ఆయన ఉత్సాహం నిర్లక్ష్యం కాదు; అది ధర్మంపై విశ్వాసం. అందుకే లంక వైభవాన్ని పూర్తిగా గ్రహించిన తరువాత కూడా ఆయన మనసు సీతామాత అన్వేషణపైనే నిలిచింది. సుందరకాండ ఈ ఘట్టం మనకు ఒక శాశ్వత సత్యాన్ని గుర్తుచేస్తుంది—విజయాన్ని నిర్ణయించేది సంపద కాదు, ధర్మంతో కూడిన లక్ష్యసాధన. బాహ్య వైభవం కన్నా అంతరంగ శుద్ధి గొప్పది; అదే శాశ్వత విజయానికి నిజమైన పునాది.s