సుందరకాండము-85 : - సి.హెచ్.ప్రతాప్

(తృతీయ  సర్గ)  

సమయే సౌమ్య తిష్ఠంతి సత్త్వవంతో మహాబలాః|

అహం తు నగరీ లఙ్కా స్వయమేవ ప్లవఙ్గమ||45||

నిర్జితాహం త్వయా వీర విక్రమేణ మహాబల|

ఇదం తు తథ్యం శృణూవై బ్రువంత్యా హరీశ్వర||46||

స్వయంభువా పురా దత్తం వరదానం యథా మమ|

యదా త్వాం వానరః కశ్చిత్ విక్రమాత్ వశమానయేత్||47||

తదా త్వయా హి విజ్ఞేయం రక్షసాం భయమాగతమ్

స హి మే సమయః సౌమ్య ప్రాప్తోఽద్య తవ దర్శనాత్||48||

లంక పతనానికి సంకేతం

సుందరకాండలో హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటి లంకా నగర ప్రవేశద్వారం వద్దకు చేరుకున్నప్పుడు, లంకకు రక్షకురాలిగా నియమించబడిన లంకిణి అతన్ని అడ్డుకుంటుంది. హనుమంతుడు తన కార్యసాధనలో భాగంగా రాత్రివేళ లంకలోకి ప్రవేశించేందుకు ప్రయత్నించగా, లంకిణి తన బాధ్యతను నిర్వర్తిస్తూ అతని మార్గాన్ని నిరోధిస్తుంది. మొదట మాటలతో హెచ్చరించిన ఆమె, హనుమంతుని బలాన్ని పరీక్షించే ప్రయత్నం చేస్తుంది. చివరకు హనుమంతుడు తన పరాక్రమంతో ఆమెను ఓడిస్తాడు. అప్పుడు లంకిణి తన ఓటమిని అంగీకరించి, లంక భవిష్యత్తును సూచించే ఈ మహత్తరమైన మాటలను చెబుతుంది.

“ఓ సౌమ్యా! ఓ మహాబలుడా! బలవంతులైన సత్త్వవంతులు తమకు నిర్ణయించబడిన సమయం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే తమ పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. నేను సాధారణ స్త్రీని కాదు; నేనే లంకా నగరానికి ప్రతిరూపమైన రక్షకశక్తిని. అయినప్పటికీ నీ పరాక్రమానికి నేను ఓడిపోయాను” అని లంకిణి హనుమంతుడితో చెబుతుంది.

ఇక్కడ “సమయే” అనే పదానికి ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. ప్రతి కార్యానికి ఒక సమయం ఉంటుంది. ఎంతటి శక్తివంతుడైనా, కాలధర్మాన్ని అధిగమించలేడు. అలాగే ఎంతటి బలమైన రాజ్యమైనా, దాని పతనకాలం వచ్చినప్పుడు దాన్ని ఎవ్వరూ ఆపలేరు. లంకిణి తన ఓటమిని కేవలం వ్యక్తిగత పరాజయంగా చూడలేదు. తనను జయించిన హనుమంతుడి రూపంలో లంకకు వచ్చిన కాలసూచనను ఆమె గుర్తించింది.

తరువాత లంకిణి ఒక గంభీరమైన రహస్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. గతంలో స్వయంభువైన బ్రహ్మదేవుడు తనకు ఒక వరాన్ని ప్రసాదించాడని చెబుతుంది. “ఎప్పుడైతే ఒక వానరుడు తన పరాక్రమంతో నిన్ను జయిస్తాడో, అప్పుడే రాక్షసులకు భయం సంభవించిందని తెలుసుకోవాలి” అని ఆ వరంలో సూచించబడింది. ఆ వాక్యం ఇప్పటివరకు ఒక భవిష్యవాణిలా మాత్రమే ఉంది. కానీ హనుమంతుడు తనను ఓడించిన క్షణంలో అది నిజమైంది.

అందుకే లంకిణి, “ఈ రోజు నీ దర్శనంతోనే నాకు ఆ సమయం వచ్చింది” అని చెబుతుంది. అంటే హనుమంతుని లంక ప్రవేశం సాధారణమైన సంఘటన కాదని ఆమె గ్రహించింది. అది రావణ సామ్రాజ్య పతనానికి ప్రారంభసూచన. సీతాన్వేషణ కోసం వచ్చిన ఒక వానరుడు, లంకకు కాపలాదారైన శక్తినే జయించడం ద్వారా రాబోయే మహాపరిణామాలకు నాంది పలికాడు.

ఈ ఘట్టంలో హనుమంతుని వ్యక్తిత్వంలోని మరో గొప్ప లక్షణం కనిపిస్తుంది. ఆయన తన బలాన్ని ప్రదర్శించడానికి లంకలోకి ప్రవేశించలేదు. శ్రీరాముని కార్యసాధన కోసం మాత్రమే తన శక్తిని ఉపయోగించాడు. అవసరమైన చోట వినయంతో వ్యవహరించాడు; అడ్డంకి ఎదురైనప్పుడు మాత్రమే పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించాడు. ఇదే నిజమైన శక్తికి లక్షణం. శక్తి ఉన్నవాడు ప్రతి సందర్భంలో దాన్ని ప్రదర్శించాల్సిన అవసరం లేదు; ధర్మకార్యానికి అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే దానిని వినియోగించడం గొప్పతనం.

లంకిణి మాటల్లో మరో ముఖ్యమైన జీవనసత్యం దాగి ఉంది. కాలం ఎవరి కోసం ఆగదు. సంపద, అధికారం, కోటలు, సైన్యాలు, బలం—ఇవన్నీ శాశ్వతమైనవి కావు. అధర్మం ఆధారంగా నిర్మించబడిన వ్యవస్థ ఎంత శక్తివంతంగా కనిపించినా, దాని పతనానికి కాలమే కారణమవుతుంది. రావణుడి లంక బాహ్యంగా అజేయంగా కనిపించినా, అంతర్గతంగా అధర్మం దాని పతనానికి విత్తనాలు వేసింది. సీతాపహరణం ఆ అధర్మానికి పరాకాష్ఠ. హనుమంతుని లంక ప్రవేశం ఆ పతన ప్రక్రియకు ప్రత్యక్ష సంకేతంగా మారింది.

“యదా త్వాం వానరః కశ్చిత్ విక్రమాత్ వశమానయేత్” అనే భావం విశేషమైనది. ఒక వానరుడు లంకిణిని జయించడం చిన్న సంఘటనలా కనిపించినప్పటికీ, అది రాక్షసుల భయానికి సంకేతమని బ్రహ్మ ముందుగానే నిర్ణయించాడు. అంటే మహత్తరమైన పరిణామాలకు ముందు ప్రకృతి చిన్నచిన్న సూచనలను అందిస్తుంది. వివేకవంతుడు ఆ సంకేతాలను గుర్తించగలడు.

లంకిణి చివరకు హనుమంతుని శత్రువుగా కాకుండా, లంక భవితవ్యాన్ని తెలియజేసే సాక్షిగా మారుతుంది. హనుమంతుడిని చూసిన క్షణంలోనే తనకు అప్పగించబడిన కర్తవ్యకాలం ముగిసిందని ఆమె గ్రహిస్తుంది. రామకార్యం విజయానికి మార్గం సుగమమైందని సూచిస్తుంది.

ఈ శ్లోకాల ప్రధాన సందేశం “ధర్మానికి సమయం వచ్చినప్పుడు దాన్ని ఎవరూ అడ్డుకోలేరు” అన్నదే. హనుమంతుడు వ్యక్తిగత విజయాన్ని సాధించలేదు; ధర్మవిజయానికి ద్వారం తెరిచాడు. లంకిణి ఓటమి ఒక రాక్షసి పరాజయం మాత్రమే కాదు—అది అధర్మంపై ధర్మం సాధించబోయే విజయానికి తొలి ప్రత్యక్ష సంకేతం. అందుకే ఈ ఘట్టం సుందరకాండలో ఒక కీలక మలుపుగా, కాలమహిమను మరియు ధర్మశక్తి అనివార్య విజయాన్ని తెలియజేసే అద్భుతమైన సందర్భంగా నిలిచిపోతుంది.