సుందరకాండము-89 : - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 (చతుర్థః సర్గః)    

లంకా నగరంలోకి ప్రవేశించిన హనుమంతుడు తన అన్వేషణను అత్యంత జాగ్రత్తగా కొనసాగిస్తాడు. సీతాదేవి ఎక్కడ ఉన్నారో తెలుసుకోవడమే ఆయన ప్రధాన లక్ష్యం. అందుకోసం ఒక భవనం నుంచి మరొక భవనానికి వెళ్తూ, అక్కడి నిర్మాణశైలి, ప్రజల జీవన విధానం, వినిపిస్తున్న శబ్దాలు, భవనాల అంతర్గత వాతావరణం వంటి ప్రతి అంశాన్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తాడు. ఈ శ్లోకాలలో వాల్మీకి మహర్షి లంకను ఒక సంపన్నమైన, కళలతో విలసిల్లే, అనేక రకాల జీవన విధానాలు కనిపించే మహానగరంగా చిత్రించారు. అదే సమయంలో హనుమంతుని పరిశీలనా శక్తి, ఓర్పు, లక్ష్యసాధన పట్ల అంకితభావం కూడా స్పష్టమవుతుంది.
“భవనాద్భవనం గచ్ఛన్ దదర్శ పవనాత్మజః |
వివిధాకృతిరూపాణి భవనాని తతస్తతః ||9||”
పవనపుత్రుడైన హనుమంతుడు ఒక భవనం నుంచి మరొక భవనానికి వెళ్తూ, విభిన్న ఆకృతులు, రూపాలతో నిర్మించబడిన అనేక భవనాలను చూశాడు. లంకలో నిర్మాణకళ ఎంత అభివృద్ధి చెందిందో ఈ వర్ణన తెలియజేస్తుంది. ప్రతి భవనం ఒకే నమూనాలో కాకుండా ప్రత్యేకమైన ఆకృతితో ఉండటం అక్కడి సృజనాత్మకతను సూచిస్తుంది.
అయితే హనుమంతుడు ఈ వైభవాన్ని చూసి అక్కడే ఆగిపోలేదు. ఆయనకు ప్రతి భవనం ఒక సమాచార కేంద్రం. సీతాదేవి ఎక్కడ ఉండవచ్చనే అన్వేషణలో ప్రతి ప్రదేశాన్ని పరిశీలించడం అవసరం. లక్ష్యం ఉన్న వ్యక్తి చుట్టూ కనిపించే విషయాలను కేవలం ఆసక్తితో కాకుండా, తన కార్యసాధనకు ఉపయోగపడే సమాచారంగా చూడాలని ఈ ఘట్టం సూచిస్తుంది.
“శుశ్రావ మథురం గీతం త్రిస్థానస్వరభూషితమ్ |
స్త్రీణాం మదసమృద్ధానాం దివిచాప్సరసామివ ||10||”
హనుమంతుడు మధురమైన సంగీతాన్ని విన్నాడు. వివిధ స్వరస్థాయులతో అలంకరించబడిన ఆ గానం ఆకాశంలోని అప్సరసల గానంలా అనిపించింది. లంకలో సంగీతం, కళలు, వినోదం అభివృద్ధి చెందినట్లు ఈ వర్ణన సూచిస్తుంది.
ఇది ఒక ముఖ్యమైన అంశాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఒక సమాజపు అభివృద్ధి కేవలం ఆర్థిక సంపదతో కొలవలేం. సంగీతం, కళలు, సాహిత్యం, సృజనాత్మకత కూడా నాగరికతకు అంతర్భాగాలు. అయితే కళల వైభవం ఉన్నప్పటికీ నైతిక విలువలు లేకపోతే ఆ నాగరికతలో అంతర్గత లోపం ఏర్పడుతుంది. లంక దీనికి ఒక ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.
“శుశ్రావ కాఙ్చీ నినదం నూపురాణాం చ నిస్స్వనమ్ |
సోపాననినదాంశ్చైవ భవనేషు మహాత్మనామ్ ||11||”
స్త్రీల నడుముకు ధరించిన కాంచీల శబ్దం, పాదాలకు ధరించిన నూపురాల ధ్వని, మహా భవనాల్లోని మెట్లపై వినిపిస్తున్న అడుగుల చప్పుడు హనుమంతుని చెవులకు చేరాయి. ఈ సూక్ష్మమైన శబ్దాలను కూడా ఆయన గమనించడం ఆయన పరిశీలనా సామర్థ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.
ఒక గొప్ప కార్యాన్ని సాధించేవారికి వినే శక్తి కూడా చూసే శక్తితో సమానంగా ముఖ్యం. సమాచారం కేవలం కనిపించే దృశ్యాల్లోనే ఉండదు; శబ్దాల్లో, కదలికల్లో, వాతావరణంలో కూడా ఉంటుంది. హనుమంతుడు ప్రతి సంకేతాన్ని అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నం చేశాడు.
“అస్ఫోటితనినాదాంశ్చ క్ష్వేళితాంశ్చ తతస్తతః |
శుశ్రావ జపతాం తత్ర మంత్రాన్ రక్షోగృహేషువై ||12||”
ఎక్కడికక్కడ వినిపిస్తున్న చప్పట్లు, ఉత్సాహధ్వనులు, వివిధ శబ్దాలతో పాటు రాక్షసుల గృహాల్లో మంత్రాలను జపిస్తున్న వారి స్వరాలను కూడా హనుమంతుడు విన్నాడు. అంటే లంకలో భోగవిలాసంతో పాటు ఆచారాలు, మంత్రజపం వంటి ఆధ్యాత్మిక లేదా కర్మకాండ సంబంధమైన కార్యకలాపాలు కూడా ఉన్నాయని ఈ వర్ణన సూచిస్తుంది.
ఇక్కడ ఒక లోతైన సందేశం ఉంది. మతాచారాలు ఉండటం మాత్రమే ధర్మానికి హామీ కాదు; ఆచరణలో న్యాయం, సత్యం, పరస్త్రీ గౌరవం, ఇతరుల హక్కుల పట్ల గౌరవం ఉండాలి. లంకలో మంత్రజపం వినిపిస్తున్నప్పటికీ, అదే రాజ్యంలో సీతాదేవి అన్యాయంగా బంధించబడి ఉంది. ఈ వైరుధ్యం ధర్మం యొక్క అసలు అర్థాన్ని మనకు గుర్తుచేస్తుంది.