కూర్మావతారం: -సి.హెచ్.ప్రతాప్

 శ్రీమహావిష్ణువు దశావతారాలలో రెండవ దివ్య అవతారం కూర్మావతారం. ఈ అవతారం సృష్టి నిర్వహణలో అత్యంత ఆవశ్యకమైన సహనం, స్థిరత్వం, సమన్వయం మరియు ఓర్పుల సమాహారంగా నిలుస్తుంది. దేవతలు, దానవులు కలిసి అమృతం కోసం క్షీరసాగరాన్ని మథించిన ఘట్టంలో, సృష్టి సమతుల్యతను కాపాడి లోక కల్యాణం చేకూర్చేందుకు భగవంతుడు తాబేలు రూపాన్ని ధరించాడు. భాగవత, విష్ణు పురాణాలలో ప్రతిపాదించబడిన ఈ గాథ సంక్షోభ సమయాల్లో అచంచలమైన ధైర్యంతో నిలబడటం, సమష్టి ప్రయోజనం కోసం శ్రమించడం, ఏకాగ్రతతో లక్ష్యాన్ని సాధించడమనే శాశ్వత సత్యాలను బోధిస్తుంది.
దుర్వాస మహర్షి ఇచ్చిన దివ్యహారాన్ని ఇంద్రుడు అజాగ్రత్తగా ఐరావతంపై వేయడం, అది దానిని తొక్కేయడంతో కోపగించిన ఋషి దేవతలను ఐశ్వర్యహీనులు కావాలని శపించాడు. శాపప్రభావం వల్ల దేవతలు తమ శక్తిసామర్థ్యాలను, దివ్యకాంతిని కోల్పోయారు. ఈ పరిస్థితిని ఆసరాగా చేసుకుని రాక్షసులు విజృంభించడంతో, దేవతలు శ్రీమహావిష్ణువును శరణు కోరారు. విశ్వశ్రేయస్సు కోసం అమృతాన్ని పొందడానికి దానవులతో సంధి చేసుకుని క్షీరసాగర మథనానికి సిద్ధం కావాలని విష్ణువు ఉపదేశించాడు.
అమృత మథనానికి మందర పర్వతాన్ని మథనదండంగా, నాగుల రాజైన వాసుకిని తాడుగా ఉపయోగించారు. అయితే మథనం ప్రారంభమైన కొద్దిసేపటికే అత్యంత బరువైన మందర పర్వతం సముద్రంలో మునిగిపోవడం ప్రారంభమైంది. ఆధారము లేక మథన కార్యం ఆగిపోగా, శ్రీమహావిష్ణువు అపారమైన కూర్మరూపాన్ని (తాబేలు) ధరించి సముద్ర గర్భంలోకి ప్రవేశించి, తన విశాలమైన వెన్నుపై ఆ మందర పర్వతాన్ని నిలబెట్టాడు. భగవంతుని అచంచలమైన ఆధారంతో సముద్ర మథనం విజయవంతమై అమృతంతో పాటు మహాలక్ష్మీదేవి, కామధేనువు, ఐరావతం, ఉచ్ఛైశ్రవం, కౌస్తుభమణి, కల్పవృక్షం, పారిజాతం, ధన్వంతరి వంటి అనేక దివ్య సంపదలు ఆవిర్భవించాయి.
శ్లోకం 1: క్షితిరతివిపులతరే తవ తిష్ఠతి పృష్టే ధరణి ధరణకిణ చక్రగరిష్ఠే। 
కేశవ ధృత కూర్మశరీర జయ జగదీశ హరే॥ 
అర్థం: అపారమైన భూమిని, పర్వతాన్ని తన విశాలమైన వీపుపై మోసే తాబేలు రూపాన్ని ధరించిన కేశవా! జగత్తుకు దృఢమైన ఆధారంగా నిలిచిన నీకు జయం కలుగుగాక.
శ్లోకం 2: కూర్మరూపధరో దేవో మంధరాచలధారణః। 
అమృతప్రాప్తికర్తా చ కూర్మావతారమాశ్రయే॥ 
అర్థం: తాబేలు రూపంలో ఆవిర్భవించి మంధర పర్వతాన్ని ధరిస్తూ దేవతలకు అమృతప్రాప్తి సాధించిన దేవుడైన కూర్మావతారాన్ని నేను శరణు పొందుతున్నాను.
శ్లోకం 3: సముద్రమథనే దేవైః సహాయో యో మహామతిః। 
కూర్మో రూపమధారయత్ స ధర్మో రక్షితో యతః॥ 
అర్థం: క్షీరసాగర మథనంలో దేవతలకు సహాయం చేసిన మహామతి విష్ణువు కూర్మరూపం ధరించాడు. ఆయన అభయ హస్తం వల్లే ధర్మం రక్షించబడింది.
శ్లోకం 4: ధర్మో రక్షతి రక్షితః తస్మాద్ధర్మో న హంతవ్యః। 
ధర్మేణ హతో హంతి ధర్మో రక్షతి రక్షితః॥ 
అర్థం: ధర్మాన్ని రక్షించినవారిని ఆ ధర్మమే రక్షిస్తుంది. అందువల్ల ధర్మాన్ని ఎన్నడూ విడిచిపెట్టకూడదు. ధర్మాన్ని నాశనం చేసినవారిని అదే ధర్మం అంతమొందిస్తుంది.
కూర్మావతారం మానవాళికి మహోన్నత జీవిత సూత్రాలను అందిస్తుంది. తాబేలు ప్రమాదం ఎదురైనప్పుడు తన అవయవాలను లోపలికి ఉపసంహరించుకున్నట్లే, మనిషి కూడా చంచలమైన మనస్సును ఇంద్రియార్థాల నుండి మళ్లించి ఆత్మనిగ్రహం, ఏకాగ్రత పెంపొందించుకోవాలి. ఏ గొప్ప కార్యానికైనా కనిపించని దృఢమైన పునాది అత్యవసరం. నాయకత్వం అంటే కేవలం ఆదేశించడం మాత్రమే కాక, ఇతరులకు అండగా నిలవడం కూడా అని ఈ అవతారం స్పష్టం చేస్తుంది. సముద్ర మథనంలో ఉద్భవించిన హాలాహలాన్ని తట్టుకుని, అమృతాన్ని సాధించినట్లే, జీవితంలో ఎదురయ్యే విపత్తులను సహనంతో, ధర్మనిష్ఠతో అధిగమించినప్పుడే విజయామృతం లభిస్తుంది.