పెద్దలను గౌరవిద్దాం… సంస్కృతిని పరిరక్షిద్దాం: -– సి.హెచ్. ప్రతాప్

 భారతీయ సంస్కృతికి మూలస్తంభం కుటుంబ వ్యవస్థ. ఆ కుటుంబ వ్యవస్థకు బలమైన ఆధారం పెద్దల పట్ల గౌరవం. ఆధునిక జీవనశైలి, వేగవంతమైన పట్టణీకరణ, ఉమ్మడి కుటుంబాల విచ్ఛిన్నం, ఉద్యోగాల కోసం వలసలు వంటి కారణాలతో పెద్దల పట్ల గౌరవం, ఆదరణ క్రమంగా తగ్గిపోతున్నాయనే ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది. వృద్ధులను అనుభవ సంపదగా కాకుండా భారంగా భావించే ధోరణి పెరగడం భారతీయ సంస్కృతికి శుభపరిణామం కాదు. పెద్దలను గౌరవించడం కేవలం నైతిక విలువ మాత్రమే కాదు; అది నాగరిక సమాజానికి గుర్తింపు.
భారతీయ వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, ఇతిహాసాలు పెద్దలను గౌరవించడాన్ని అత్యున్నత ధర్మంగా పేర్కొన్నాయి. తైత్తిరీయ ఉపనిషత్తులో “మాతృదేవో భవ, పితృదేవో భవ, ఆచార్యదేవో భవ, అతిథిదేవో భవ” అని ఉపదేశించింది. అంటే తల్లిని, తండ్రిని, గురువును, అతిథిని దైవసమానంగా భావించాలని సూచించింది. మనుస్మృతిలో “అభివాదనశీలస్య నిత్యం వృద్ధోపసేవినః, చత్వారి తస్య వర్ధంతే – ఆయుర్విద్యా యశో బలమ్” అని పేర్కొంది. పెద్దలను గౌరవించే వ్యక్తికి ఆయుష్షు, విద్య, కీర్తి, బలం అనే నాలుగు వరాలు లభిస్తాయని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది.
రామాయణంలో శ్రీరాముడు తండ్రి దశరథుని మాటను శిరసావహించి రాజ్యాన్ని వదిలి అరణ్యవాసం చేయడం పితృవాక్య పరిపాలనకు చిరస్మరణీయ ఉదాహరణ. మహాభారతంలో భీష్ముడు ధర్మరాజుకు బోధించిన రాజధర్మం, జీవిత విలువలు నేటికీ మార్గదర్శకంగా నిలుస్తున్నాయి. పెద్దల అనుభవం తరాలకు దిక్సూచిగా నిలుస్తుందని భారతీయ గ్రంథాలు పదేపదే బోధించాయి.
నేడు వృద్ధుల సంఖ్య వేగంగా పెరుగుతోంది. ఐక్యరాజ్యసమితి జనాభా నిధి (UNFPA) నివేదిక ప్రకారం, భారత్‌లో 2022 నాటికి 60 సంవత్సరాలు దాటిన వారి సంఖ్య 14.9 కోట్లకు చేరుకుంది. 2050 నాటికి ఈ సంఖ్య 34 కోట్లకు పైగా పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇంత పెద్ద వృద్ధ జనాభా ఉన్న దేశంలో వారిని నిర్లక్ష్యం చేయడం సామాజిక సంక్షోభానికి దారి తీస్తుంది. ఒంటరితనం, మానసిక ఆందోళన, ఆర్థిక అసురక్షిత భావం, వృద్ధులపై వేధింపులు వంటి సమస్యలు పెరుగుతున్నాయి. ఇది కుటుంబ బంధాల బలహీనతను సూచిస్తోంది.
ఈ పరిస్థితిని మార్చేందుకు కుటుంబ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి. చిన్నప్పటి నుంచే పిల్లలకు పెద్దల పట్ల గౌరవభావాన్ని అలవాటు చేయాలి. పాఠశాలల్లో నైతిక విలువల విద్యకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. వృద్ధుల అనుభవాన్ని యువతతో పంచుకునే కార్యక్రమాలను ప్రోత్సహించాలి. ప్రభుత్వం వృద్ధుల సంక్షేమ పథకాలను మరింత విస్తరించడంతో పాటు, ఆరోగ్య సేవలు, సామాజిక భద్రత, డే-కేర్ కేంద్రాలు, వృద్ధుల సహాయ హెల్ప్‌లైన్లను బలోపేతం చేయాలి. సమాజ సేవా సంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు కూడా వృద్ధుల సంక్షేమంలో భాగస్వాములు కావాలి.
ఒక కుటుంబానికి పెద్దలు వేరుల వంటివారు. వేర్లు బలంగా ఉంటేనే వృక్షం పచ్చగా ఉంటుంది. అలాగే పెద్దల ఆశీర్వాదం, అనుభవం, మార్గదర్శకత్వం ఉన్న కుటుంబమే విలువలతో ఎదుగుతుంది. పెద్దలను గౌరవించడం అనేది ఒక వ్యక్తిని గౌరవించడం కాదు; భారతీయ సంస్కృతిని గౌరవించడం. “యత్ర పూజ్యంతే వృద్ధాః తత్ర శాంతిః, సమృద్ధిః” అనే భావనను ఆచరణలో పెట్టినప్పుడే విలువలతో కూడిన సమాజ నిర్మాణం సాధ్యమవుతుంది.