అహల్యాబాయి హోల్కర్‌ రాజ్యపాలన – ఆదర్శ పాలకురాలు :

మన దేశ చరిత్రలో ధైర్యం, దయ, ధర్మం, ప్రజాసేవ, పరిపాలనా దక్షతలను సమన్వయపరిచి రాజ్యాన్ని నడిపించిన మహిళా పాలకులలో అహల్యాబాయి హోల్కర్‌కు అత్యంత విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. 18వ శతాబ్దంలో మరాఠా సామ్రాజ్యంలోని మాళ్వా ప్రాంతాన్ని పాలించిన ఆమె, కేవలం ఒక రాజ్యానికి రాణిగా మాత్రమే కాకుండా ప్రజల సంక్షేమాన్ని తన పరిపాలనకు కేంద్రబిందువుగా చేసుకున్న ఆదర్శ పాలకురాలిగా చరిత్రలో నిలిచారు.ఇండోర్ ఎయిర్పోర్ట్ కు అహల్యబాయ్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్పోర్ట్ అనే పేరు ఉంటుంది. నేను మొదటిసారి ఇండోర్ వెళ్ళినప్పుడు అహల్య గురించి తెలియదు. ఊరంతా ఉన్న ఆలయాలను చూసాక ఆమె హిందూ ఆలయాల పట్ల తీసుకున్న శ్రద్ధ ను చూసి చాలా ఆనందం కలిగింది.ముస్లిం రాజులు ధ్వంసం చేసిన గుడులను తిరిగి నిర్మించి హిందూ ధర్మాన్ని నిలబెట్టినందుకు ప్రజల పాలిట దైవం గా మారారు.
అహల్యాబాయి 1725లో మహారాష్ట్రలోని చోండి గ్రామంలో జన్మించారు. చిన్నతనం నుంచే భక్తి, క్రమశిక్షణ, సేవాభావం వంటి లక్షణాలను అలవర్చుకున్నారు. ఆమెను మాళ్వా ప్రాంతానికి చెందిన హోల్కర్‌ వంశాధిపతి మల్హార్‌రావు హోల్కర్‌ తన కుమారుడు ఖండేరావు హోల్కర్‌కు వివాహం చేశారు. భర్త మరణం, తరువాత కుమారుని మరణం వంటి తీవ్రమైన వ్యక్తిగత విషాదాలను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ ఆమె ధైర్యాన్ని కోల్పోలేదు. మల్హార్‌రావు మరణానంతరం 1767లో మాళ్వా రాజ్యపాలనా బాధ్యతలను స్వీకరించారు.
అహల్యాబాయి పాలనలో ప్రజా సంక్షేమమే ప్రధాన లక్ష్యం. రాజ్యంలోని ప్రజలను తన సొంత కుటుంబ సభ్యులుగా భావించి వారి సమస్యలను తెలుసుకునేందుకు ప్రయత్నించేవారు. పేదలు, రైతులు, వ్యాపారులు, మహిళలు, యాత్రికులు వంటి వివిధ వర్గాల ప్రజలకు భద్రత, న్యాయం, సౌకర్యాలు కల్పించారు. రాజ్యంలో శాంతి, భద్రతలను కాపాడుతూ పరిపాలనను సమర్థంగా నిర్వహించారు.ఇండోర్ నుంచి మహేశ్వరం కు రాజధాని ని మార్చి పరిపాలన ను 30సంవత్సరాలపాటు నిరాటంకంగా కొనసాగించారు.మహేశ్వరం చీరలను ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి పొందేలా అక్కడి చేనేతను ప్రోత్సహించారు. మేము మహేశ్వరీ చీరలను కొనుక్కుని సంతృప్తి చెందాము.
ఆమె పాలనలో న్యాయవ్యవస్థకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉండేది. న్యాయం విషయంలో ఆమెకు బంధుత్వం, హోదా, సంపద వంటి భేదాలు ఉండేవి కావు. తప్పు చేసినవారిపై చర్యలు తీసుకోవడంతో పాటు, నిరపరాధులకు అన్యాయం జరగకుండా జాగ్రత్తపడేవారు. ప్రజలు తమ సమస్యలను నేరుగా రాజు లేదా రాణి దృష్టికి తీసుకెళ్లగలిగే విధంగా పరిపాలనా వ్యవస్థను అందుబాటులో ఉంచారు.
వ్యవసాయం, ఆర్థికాభివృద్ధి పట్ల కూడా అహల్యాబాయికి ప్రత్యేక శ్రద్ధ ఉండేది. రైతులపై అనవసరమైన పన్నుల భారాన్ని మోపకుండా చూసేవారు. వ్యవసాయాభివృద్ధికి అనుకూలమైన పరిస్థితులను కల్పించారు. వాణిజ్యానికి ప్రోత్సాహం ఇవ్వడంతో మాళ్వా ప్రాంతంలో ఆర్థిక కార్యకలాపాలు అభివృద్ధి చెందాయి. వ్యాపారులు, చేతివృత్తుల వారికి భద్రత కల్పించడం ద్వారా రాజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ బలోపేతమైంది.
అహల్యాబాయి హోల్కర్‌ పేరు ధార్మిక, సాంస్కృతిక నిర్మాణాలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. దేశంలోని అనేక పుణ్యక్షేత్రాలలో దేవాలయాలు, ఘాట్లు, బావులు, ధర్మశాలలు నిర్మించడానికి ఆమె విరాళాలు అందించారు. కాశీ, గయ, సోమనాథ్‌, ఉజ్జయిని, నాసిక్‌, ద్వారక వంటి అనేక ప్రాంతాలలో ప్రజలకు ఉపయోగపడే నిర్మాణాలను చేపట్టారు. ముఖ్యంగా కాశీ విశ్వనాథ ఆలయ పునర్నిర్మాణంతో ఆమె పేరు భారతీయ చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచింది.సోమనాథ ఆలయం పునర్నిర్మానం వంటి హిందూ ఆలయాలను పునరుద్దరణ చేయడం ఆమె చేసిన ధార్మిక కార్యక్రమాలు.
ఆమె నిర్మాణ కార్యక్రమాలు కేవలం మతపరమైన ఉద్దేశంతోనే కాకుండా ప్రజా సౌకర్యాలను పెంపొందించే దిశగా కూడా సాగాయి. యాత్రికుల కోసం ధర్మశాలలు, నీటి సదుపాయాల కోసం బావులు, నదీతీరాల్లో ఘాట్లు నిర్మించారు. దూర ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే ప్రజలకు సురక్షితమైన ప్రయాణం, నివాసం, నీటి సదుపాయం కల్పించడం ఆమె ప్రజాహిత దృష్టికి నిదర్శనం.అత్యంత సమర్ధవంతమైన పాలన చేపట్టి మహిళలు పురుషులకు ఏ మాత్రం తీసిపోరని నిరూపించిన ఘనత ఆమెది. అక్కడి మ్యూజియం లో ఆనాటి చరిత్ర చదువుతుంటే అన్ని కష్ట నష్టాలను ఎదుర్కొని పరిపాలించటం చాలా కష్టం అని మనకు ఖచ్చితంగా అనిపించక మానదు.
అహల్యాబాయి వ్యక్తిత్వంలో సరళత, ఆధ్యాత్మికత, కర్తవ్యనిష్ఠ ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. అపారమైన అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ ఆమె విలాసవంతమైన జీవితాన్ని కోరుకోలేదు. రాజ్య సంపదను వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కోసం కాకుండా ప్రజా సంక్షేమం కోసం వినియోగించాలనే భావనతో పనిచేశారు. అందుకే ఆమెను ప్రజలు ప్రేమతో, గౌరవంతో స్మరించారు.ఒక రాణి లా కాకుండా సాధారణ వ్యక్తి లా జీవితం గడిపారు
మహిళలు రాజకీయ రంగంలో పెద్దగా కనిపించని కాలంలో అహల్యాబాయి చూపిన నాయకత్వం అత్యంత ప్రాధాన్యమైనది. ఆమె తన పాలనా సామర్థ్యంతో మహిళలకు నాయకత్వం, పరిపాలన, సామాజిక సేవ రంగాల్లో అపారమైన స్ఫూర్తిని అందించారు. ఒక మహిళ రాజ్యాన్ని సమర్థంగా నడపగలదని తన కార్యాచరణ ద్వారా నిరూపించారు.ఆ రాష్ట్రం లో ఎక్కడ చూసినా అహల్య బాయ్ విగ్రహాలు దర్శనమిస్తాయి. అక్కడి ప్రజలకు ఆమె పట్ల ఎంత భక్తి ఉందో అర్ధమవుతుంది.
అహల్యాబాయి హోల్కర్‌ పాలనలో యుద్ధ విజయాల కంటే ప్రజల మనసులు గెలుచుకోవడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది. రాజ్య విస్తరణ కంటే ప్రజల భద్రత, సంక్షేమం, న్యాయం, ఆర్థికాభివృద్ధి, ధార్మిక-సాంస్కృతిక పరిరక్షణ వంటి అంశాలకు ఆమె ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు. అందుకే ఆమెను ఒక “ప్రజా రాణి”గా చరిత్ర గుర్తించింది.
1795లో అహల్యాబాయి హోల్కర్‌ మరణించినప్పటికీ, ఆమె సేవలు భారతీయ చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచాయి. ఆమె పరిపాలన మనకు ఒక గొప్ప సందేశాన్ని అందిస్తుంది—అధికారం ప్రజలపై ఆధిపత్యం చెలాయించడానికి కాదు; ప్రజలకు సేవ చేయడానికి ఉపయోగపడాలి.
అహల్యాబాయి హోల్కర్‌ జీవితం మహిళా సాధికారతకు, ధర్మబద్ధమైన పాలనకు, ప్రజాసేవకు, న్యాయపాలనకు ఒక గొప్ప ఉదాహరణ. ఆమె రాజ్యపాలనలో కనిపించిన ప్రజాహితం, పరిపాలనా దక్షత, దయ, ధైర్యం నేటి పాలకులకు కూడా ఆదర్శప్రాయమైనవే. అందుకే అహల్యాబాయి హోల్కర్‌ పేరు భారతదేశ చరిత్రలో “ఆదర్శ ప్రజాపాలకురాలు”గా ఎప్పటికీ స్మరణీయంగా నిలిచిపోతుంది.