అచంచల ధర్మం; - సి.హెచ్.ప్రతాప్

సుందరకాండము (పంచమ సర్గ)  

ఉష్ణార్దితాం సానుసృతాస్రకంఠీం పురా వరార్హోత్తమ నిష్కకంఠీమ్|

సుజాతపక్ష్మామభిరక్తకంఠీమ్ వనే ప్రవృత్తామివ నీలకంఠీమ్||25||

అవ్యక్త రేఖామివ చంద్రరేఖామ్ పాంసుప్రదిగ్ధామివ హేమరేఖామ్|

క్షతప్రరూఢామివ బాణరేఖామ్ వాయుప్రభిన్నామివ మేఘరేఖామ్||26||

సీతామపశ్యన్ మనుజేశ్వరస్య రామస్య పత్నీం వదతాం వరస్య|

బభూవ దుఃఖాభిహతః శిరస్య ప్లవఙ్గమో మంద ఇవా చిరస్య||27||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే

చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్

శ్రీమత్సుందరకాండే పంచమస్సర్గః||

|| ఓమ్ తత్ సత్ ||

లంకానగరంలోని రావణుడి అంతఃపురాన్ని నిశితంగా పరిశీలించిన హనుమంతుడు చివరకు సీతామాతను గుర్తించాడు. ఆమెను చూసిన క్షణం ఆయన మనసులో ఆనందం కాదు.. ముందుగా ఆమె అనుభవిస్తున్న దుఃఖాన్ని చూసిన బాధ ఉప్పొంగింది. రాముని ప్రియభార్య, జనకుని కుమార్తె, ధర్మానికి ప్రతిరూపమైన సీత.. అరణ్యంలో సుఖంగా జీవించిన ఆమె ఇప్పుడు శత్రువుల మధ్య, తీవ్రమైన వేదనలో, ఒంటరిగా కనిపించింది.

సీతామాత దేహం ఎండకు అలసిపోయినట్లుగా ఉంది. కన్నీటి ధారలు ఆమె ముఖాన్ని తడిపాయి. గతంలో ధరించిన విలువైన ఆభరణాల స్థానంలో, దుఃఖం మరియు నిరాడంబరత ఆమెకు అలంకారాలుగా మారాయి. అయినప్పటికీ ఆమె ముఖంలో ఉన్న సహజ సౌందర్యం పూర్తిగా కనుమరుగుకాలేదు. అడవిలో నెమలి తన సహజ సౌందర్యంతో కనిపించినట్లుగా, కష్టాల మధ్య కూడా సీతామాత తన సహజమైన ఔన్నత్యాన్ని కోల్పోలేదు.

ఇదే సీత వ్యక్తిత్వంలోని అసాధారణ శక్తి. పరిస్థితులు ఆమెను బలహీనపరిచాయి కానీ ఆమె ధర్మాన్ని బలహీనపరచలేకపోయాయి. శరీరం అలసిపోయింది.. హృదయం బాధతో నిండిపోయింది.. కళ్లలో కన్నీరు ఉంది.. అయినప్పటికీ రాముడిపై విశ్వాసం, తన శీలంపై నమ్మకం, ధర్మంపై స్థిరత్వం చెక్కుచెదరలేదు.

వాల్మీకి సీత స్థితిని అనేక ఉపమానాలతో వర్ణిస్తాడు. స్పష్టంగా కనిపించని చంద్రరేఖలా ఆమె కాంతి మసకబారింది. దుమ్ముతో కప్పబడిన బంగారు రేఖలా ఆమె సహజ తేజస్సు మరుగునపడింది. గాయమై మానుతున్న బాణపు గుర్తులా ఆమె శరీరంపై కష్టాల ముద్రలు కనిపించాయి. గాలి చెదరగొట్టిన మేఘరేఖలా ఆమె జీవితం చెల్లాచెదురైనట్లు అనిపించింది.

ఈ ఉపమానాలన్నింటి వెనుక ఒక గొప్ప సత్యం ఉంది. బాధ మనిషి బాహ్య కాంతిని తగ్గించగలదు; కానీ అంతరంగ తేజస్సును పూర్తిగా ఆర్పలేడు. నిజమైన విలువలు మనిషి సౌకర్యాల్లో కాదు, సంక్షోభాల్లో బయటపడతాయి. సుఖంలో ధైర్యంగా ఉండటం సులభం. కష్టాల్లోనూ ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకపోవడమే అసలైన గొప్పతనం.

సీతామాతను చూసిన హనుమంతుడు ఒక్క క్షణం దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యాడు. ఆమె స్థితిని చూసి తీవ్రంగా దుఃఖించాడు. ఎంతోకాలంగా వెతుకుతున్న వ్యక్తి కనిపించిన ఆనందం ఒకవైపు ఉన్నప్పటికీ, ఆమె అనుభవిస్తున్న బాధ దానిని మించిపోయింది. ఇతరుల బాధను చూసి మనసు కదలడం కరుణకు లక్షణం. హనుమంతుడి బలం కేవలం శారీరకమైనది కాదు; ఆయన హృదయం కూడా అంతే సున్నితమైనది.

ఇక్కడ మనకు హనుమంతుడి వ్యక్తిత్వంలోని మరో గొప్ప కోణం కనిపిస్తుంది. ఒక కార్యాన్ని విజయవంతంగా పూర్తి చేయాలంటే కేవలం తెలివి, శక్తి, వ్యూహం సరిపోవు. సానుభూతి, కరుణ, మానవత్వం కూడా అవసరం. సీతను కేవలం తాను వెతుకుతున్న వ్యక్తిగా చూడలేదు హనుమంతుడు. రాముని ప్రాణప్రియురాలిగా, ధర్మానికి ప్రతీకగా, బాధితురాలిగా చూశాడు.

సీతామాతను గుర్తించిన క్షణం నుంచి హనుమంతుడి కార్యం కొత్త దశలోకి ప్రవేశించింది. ఇప్పటివరకు ఆయన లక్ష్యం సీతను కనుగొనడం. ఇక నుంచి లక్ష్యం ఆమెకు రాముని సందేశాన్ని అందించడం, ఆమెకు ధైర్యం కల్పించడం, రాముడి వద్దకు ఆమె జాడను తీసుకెళ్లడం. అంటే అన్వేషణ విజయంతో ఆగదు; విజయం తర్వాత బాధ్యత మరింత పెరుగుతుంది.

మన జీవితంలోనూ ఎన్నో సందర్భాల్లో ఇదే సత్యం వర్తిస్తుంది. ఒక సమస్యను గుర్తించడం మొదటి అడుగు మాత్రమే. దానికి పరిష్కారం కనుగొనడం అసలు బాధ్యత. లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడం విజయం అయితే, ఆ విజయాన్ని సమాజానికి ఉపయోగపడేలా మలచడం పరిపూర్ణత.

సీతామాత కష్టాల్లోనూ నిలిచిన తీరు మనకు ఆత్మగౌరవం, సహనం, ధర్మనిష్ఠ నేర్పుతుంది. హనుమంతుడు ఆమెను చూసి స్పందించిన తీరు కరుణ, కర్తవ్యనిబద్ధత, ధైర్యం నేర్పుతుంది.

సుందరకాండంలోని ఈ ఘట్టం ఒక గొప్ప జీవన సందేశంతో ముగుస్తుంది—కష్టాలు మనిషిని పరీక్షిస్తాయి; కానీ అతని విలువలను నిర్ణయించేది అతను ఆ కష్టాలను ఎలా ఎదుర్కొంటాడన్నదే. సీత దుఃఖంలోనూ ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టలేదు. హనుమంతుడు ప్రమాదంలోనూ కర్తవ్యాన్ని విడిచిపెట్టలేదు. అందుకే ఇద్దరూ ఆదర్శాలుగా నిలిచారు.

సౌకర్యాల్లో కనిపించే శక్తి సాధారణమైనది. సంక్షోభంలో నిలిచే శక్తే అసలైన మహత్తు. కన్నీళ్ల మధ్య ధర్మాన్ని కాపాడిన సీత, దుఃఖాన్ని చూసి కర్తవ్యాన్ని మరింత దృఢంగా స్వీకరించిన హనుమంతుడు—ఇద్దరూ కలసి మనకు చెప్పేది ఒక్కటే: పరిస్థితులు ఎలా ఉన్నా విలువలను విడిచిపెట్టకపోవడమే నిజమైన విజయం.