సృష్టి- భాగవతం తృతీయ స్కంధం- సి.హెచ్.ప్రతాప్

 సృష్టి ఎలా ఆవిర్భవించింది? జీవరాశులు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయి? మనిషికి వేర్వేరు జీవన విధానాలు, ధర్మాలు ఎందుకు ఏర్పడ్డాయి? ఈ ప్రశ్నలకు శ్రీమద్భాగవతం తృతీయ స్కంధం ఒక విశాలమైన తాత్త్విక దృక్పథాన్ని అందిస్తుంది. మైత్రేయ మహర్షి విదురునికి వివరించిన బ్రహ్మసృష్టి వర్ణనలో విశ్వ నిర్మాణం నుంచి మానవ జీవన విధానం వరకు ఒక క్రమబద్ధమైన పరిణామాన్ని చూడవచ్చు.
పరమాత్మ నాభికమలం నుంచి బ్రహ్మదేవుడు ఆవిర్భవించిన అనంతరం, తన సృష్టికార్యానికి మూలాన్ని తెలుసుకోవడానికి తపస్సు చేశాడు. భగవదనుగ్రహంతో సృష్టి బాధ్యతను స్వీకరించిన బ్రహ్మ మొదట అజ్ఞానానికి సంబంధించిన ఐదు రూపాలను సృష్టించాడు—అంధతామిస్ర, తామిస్ర, మహామోహ, మోహ, తమస్సు. అయితే వీటి ద్వారా ప్రజావృద్ధి జరగకపోవడంతో తదుపరి సృష్టి దిశగా పయనించాడు.
బ్రహ్మ మనస్సు నుంచి సనక, సనందన, సనాతన, సనత్కుమారులు జన్మించారు. వారు నిత్యబ్రహ్మచర్యాన్ని స్వీకరించి ప్రజాసృష్టిలో పాల్గొనలేదు. అనంతరం మరీచి, అత్రి, అంగిరస, పులస్త్య, పులహ, క్రతు, భృగు, వసిష్ఠ, దక్ష, నారద వంటి ప్రజాపతులు ఆవిర్భవించారు. వీరి ద్వారా సృష్టి విస్తరణకు మార్గం ఏర్పడింది.
సృష్టి విస్తరించకపోవడంతో బ్రహ్మకు కలిగిన కోపం నుంచి రుద్రుడు ఆవిర్భవించాడు. రుద్రుని ద్వారా ఉగ్రశక్తుల విస్తరణ ప్రారంభమైనప్పుడు లోకాల సమతుల్యత దెబ్బతినకుండా బ్రహ్మ ఆయనను తపస్సు చేయమని ఆదేశించాడు. ఇక్కడ భాగవతం ఒక ముఖ్యమైన సందేశాన్ని అందిస్తుంది—శక్తి ఎంత గొప్పదైనా, దానికి నియంత్రణ అవసరం.
తదుపరి బ్రహ్మ నాలుగు ముఖాల నుంచి వేదాలను వెలువరించాడు. జ్ఞానం, ధర్మం, యజ్ఞకర్మలు, జీవన విధానాలకు సంబంధించిన వ్యవస్థలు ఏర్పడ్డాయి. బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర వర్ణాలు; బ్రహ్మచర్య, గృహస్థ, వానప్రస్థ, సన్యాస ఆశ్రమాలు కూడా ఈ సృష్టిక్రమంలో భాగంగా వివరించబడ్డాయి. ఇవి మనిషి జీవితాన్ని బాధ్యత, నియమం, ఆత్మోన్నతి వైపు నడిపించేందుకు రూపొందిన ధార్మిక వ్యవస్థలుగా భాగవత దృష్టిలో కనిపిస్తాయి.
గృహస్థాశ్రమం జీవనానికి కేంద్రబిందువుగా నిలిచింది. శాస్త్రసమ్మతమైన వృత్తి ద్వారా జీవించడం, యజ్ఞాలు నిర్వహించడం, దానధర్మాలు చేయడం, అవసరానికి మించి కూడబెట్టకుండా జీవించడం వంటి నియమాలు ఇందులో ఉన్నాయి. వార్త, సంచయ, శాలీన, శిలుంచ అనే జీవన విధానాలు గృహస్థుని ఆర్థిక, సామాజిక బాధ్యతలకు ప్రతీకలు.
తరువాత వానప్రస్థాశ్రమం వస్తుంది. జీవితంలోని భౌతిక బాధ్యతలను క్రమంగా తగ్గించుకుని తపస్సు, నియమం, ఆధ్యాత్మిక చింతన వైపు మళ్లడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. వైఖానస, వాలఖిల్య, ఔడుంబర, ఫేనప వంటి విధానాలు ప్రకృతితో మమేకమైన సరళ జీవనాన్ని సూచిస్తాయి.
వీటికి పరాకాష్ఠ సన్యాసాశ్రమం. కుథీచక, బహూదక, హంస, పరమహంస వంటి దశల ద్వారా బాహ్య ఆధారాలను విడిచిపెట్టి ఆత్మజ్ఞానం వైపు సాగడం దీని లక్ష్యం. సన్యాసం అంటే కేవలం వస్త్రధారణ మార్చుకోవడం కాదు; ‘నాది’ అనే భావనను విడిచి, సమస్త జీవుల పట్ల సమత్వాన్ని పెంపొందించుకోవడం.
చివరగా బ్రహ్మ తన సృష్టిని మరింత విస్తరించేందుకు స్వాయంభువ మనువు, శతరూపలను సృష్టించాడు. వారి సంతతి ద్వారా మానవ సమాజం విస్తరించింది. ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు, ఆకూతి, దేవహూతి, ప్రసూతి వంటి సంతానం ద్వారా సృష్టి మరింత విస్తరించింది.
అందుకే భాగవతంలోని బ్రహ్మసృష్టి కేవలం విశ్వం పుట్టుక కథ కాదు. మహత్తత్త్వం నుంచి జీవరాశుల వరకు, అజ్ఞానం నుంచి జ్ఞానం వరకు, బ్రహ్మచర్యం నుంచి గృహస్థం, వానప్రస్థం, సన్యాసం వరకు—మనిషి జీవితం కూడా ఒక సృష్టిక్రమమేనని ఇది బోధిస్తుంది. జీవితం సంపాదించుకోవడంతో ప్రారంభమై, బాధ్యతతో పరిపక్వమై, త్యాగంతో ఉన్నతమై, ఆత్మజ్ఞానంతో పరిపూర్ణం కావాలి—ఇదే బ్రహ్మసృష్టి అంతర్లీన సందేశం.