సామ్రాజ్య వైభవం: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

ఓమ్ తత్ సత్

సుందరకాండ — అథ షష్టస్సర్గః

(5)

గజాస్థితైర్మహామాత్రైః శూరైశ్చ విగతశ్రమైః|

ఉపస్థితమసంహార్యైర్హరయైః స్యందనయాయిభిః||

(6)

సింహవ్యాఘ్రతనుత్రాణైర్దాన్తకాఞ్చనరాజతైః|

ఘోషవద్భిర్విచిత్రైశ్చ సదా విచరితం రథైః||

(7)

బహురత్నసమాకీర్ణం పరార్ధ్యాసనభాజనమ్|

మహారథసమావాసం మహారథమహాస్వనమ్||

(8)

దాస్యైశ్చ పరమోదారైస్తైస్తైశ్చ మృగపక్షిభిః|

వివిధైర్బహుసాహస్రైః పరిపూర్ణం సమన్తతః||

లంకానగరాన్ని అన్వేషిస్తున్న హనుమంతుడు ఇప్పుడు రావణుడి రాజభవనం చుట్టూ కనిపిస్తున్న అపారమైన సైనిక వైభవాన్ని గమనిస్తున్నాడు. అక్కడ శిక్షణ పొందిన మహామాత్రులు ఏనుగులపై ఆసీనులై ఉన్నారు. అలసట తెలియని పరాక్రమశాలి యోధులు సిద్ధంగా నిలిచి ఉన్నారు. బలమైన గుర్రాలు, రథాలు నిరంతరం సంచరిస్తున్నాయి. రాజభవనం ఒక సాధారణ నివాసంలా కాకుండా, ఒక మహాసైనిక సామ్రాజ్యానికి కేంద్రంగా కనిపించింది.

సింహాలు, పులుల ఆకృతులతో రూపొందించిన రక్షణ కవచాలు, బంగారం, వెండి వంటి విలువైన లోహాలతో చేసిన అలంకరణలు ఆ ప్రదేశం యొక్క సంపదను తెలియజేస్తున్నాయి. వివిధ రకాల రథాలు సంచరిస్తూ ఘోషలు చేస్తుండటంతో ఆ ప్రాంతమంతా యుద్ధసన్నద్ధతను ప్రతిబింబించింది. అనేక రత్నాలతో నిండిన వస్తువులు, అత్యంత విలువైన ఆసనాలు, మహారథులతో నిండిన ప్రదేశం—ఇవన్నీ రావణుడి అధికార బలాన్ని, సంపదను, సైనిక సామర్థ్యాన్ని తెలియజేశాయి.

అక్కడ వేల సంఖ్యలో వివిధ రకాల జంతువులు, పక్షులు కూడా కనిపించాయి. అత్యంత వైభవంగా సేవలందించే దాసీజనం, రాజసౌధానికి తగిన అలంకరణలు, సైనికుల సందడి—ఇవన్నీ కలసి రావణుడి రాజభవనాన్ని భౌతిక సంపదకు ప్రతీకగా నిలిపాయి.

అయితే, ఈ వర్ణనను కేవలం లంకా వైభవాన్ని ప్రశంసించడానికి మాత్రమే వాల్మీకి మహర్షి ఉపయోగించలేదు. అధర్మం ఎంత బలమైన వ్యవస్థను నిర్మించుకున్నా, అది శాశ్వతం కాదనే సత్యాన్ని చెప్పడానికి ఈ నేపథ్యం ఎంతో ముఖ్యమైనది.

రావణుడి వద్ద ఏనుగుల సైన్యం ఉంది. శక్తివంతమైన రథాలు ఉన్నాయి. అనేకమంది యోధులు ఉన్నారు. అపారమైన ధనం ఉంది. రత్నాలు, బంగారం, వెండి, విలువైన వస్తువులు కొదవలేదు. అయినప్పటికీ అతని మనసుకు శాంతి లేదు. ఎందుకంటే బయటి సంపద పెరిగినంత మాత్రాన అంతరంగంలో సంతృప్తి పెరగదు.

ఇదే నేటి జీవితానికీ వర్తించే గొప్ప సందేశం. మనిషి తన చుట్టూ ఎంతటి భద్రతను ఏర్పరచుకున్నా, తనలోని లోభం, అహంకారం, అన్యాయం అనే శత్రువులను జయించకపోతే నిజమైన విజయం సాధించినట్లు కాదు. పెద్ద ఇల్లు, ఖరీదైన వాహనం, ఉన్నత పదవి, అపారమైన సంపద—ఇవన్నీ జీవితాన్ని సౌకర్యవంతం చేయగలవు; కానీ జీవితాన్ని సార్థకం చేయలేవు.

హనుమంతుడు మాత్రం ఈ అపారమైన వైభవం మధ్య కూడా తన లక్ష్యాన్ని మరచిపోలేదు. ఆయనకు బంగారం కనిపించింది; కానీ దాని వెనుక దాగిన అధర్మం కూడా కనిపించింది. ఆయనకు సైనిక బలం కనిపించింది; కానీ ధర్మబలం ముందు అది ఎంత బలహీనమో కూడా తెలుసు.

సంపద మనిషికి శక్తిని ఇవ్వవచ్చు; ధర్మం మాత్రమే ఆ శక్తికి దిశను ఇస్తుంది. అధికారం మనిషిని గొప్పవాడిగా చూపవచ్చు; సత్ప్రవర్తన మాత్రమే అతన్ని నిజంగా గొప్పవాడిని చేస్తుంది.

అందుకే రావణుడి మహాసంపద మధ్య నిలిచిన హనుమంతుడు ఒక శాశ్వత సత్యాన్ని మనకు గుర్తుచేస్తాడు—వైభవం వల్ల గొప్పతనం రాదు; ఆ వైభవాన్ని ధర్మబద్ధంగా ఉపయోగించినప్పుడే గొప్పతనం లభిస్తుంది.