అంతఃశోధన: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

సుందరకాండ — అథ షష్టస్సర్గః

((13)

సముద్రమివ గమ్భీరం సముద్రస్వననిస్స్వనమ్|

మహాత్మనో మహద్వేశ్మ మహారత్నపరిచ్ఛదమ్||

(14)

మహారత్నసమాకీర్ణం దదర్శ స మహాకపిః|

విరాజమానం వపుషా గజాశ్వరథసంకులమ్||

(15)

లంకాభరణమిత్యేవ సోఽమన్యత మహాకపిః|

చచార హనుమాంస్తత్ర రావణస్య సమీపతః||

(16)

గృహాద్గృహం రాక్షసానాముద్యానాని చ వానరః|

వీక్షమాణో హ్యసంత్రస్తః ప్రాసాదాంశ్చ చచార సః||

రావణుడి రాజభవనాన్ని మరింత సమీపంగా పరిశీలించిన హనుమంతుడికి దాని వైభవం మరింత ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. సముద్రంలా గంభీరంగా, సముద్రపు అలల గర్జనలా నిరంతర శబ్దాలతో ఆ మహాభవనం కనిపించింది. అనేక విలువైన రత్నాలతో అలంకరించబడిన ఆ రాజసౌధం, ఒక మహాత్ముడికి తగిన విశాలమైన నివాసంలా వర్ణించబడింది. అయితే ఈ వైభవం వెనుక దాగి ఉన్న వ్యక్తిత్వాన్ని హనుమంతుడు మరచిపోలేదు.

ఆ భవనం అంతటా రత్నాల కాంతులు విరాజిల్లుతున్నాయి. ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో పరిసరాలు నిండిపోయాయి. సైనిక బలం, సంపద, రాజసం—అన్నీ అక్కడ ఒకేసారి కనిపించాయి. లంకానగరానికే అలంకారంగా నిలిచేంతటి మహాసౌధమని హనుమంతుడు భావించాడు. ఇంతటి వైభవాన్ని చూసినప్పటికీ ఆయన మనసులో మాత్రం ఆశ్చర్యం కంటే తన కార్యసాధనపైనే ఏకాగ్రత ఎక్కువగా ఉంది.

రావణుడి సమీపంలోకి వెళ్లిన హనుమంతుడు అక్కడి ప్రతి అంశాన్ని అత్యంత జాగ్రత్తగా పరిశీలించాడు. ఒక ఇంటి నుంచి మరొక ఇంటికి, ఒక ఉద్యానవనం నుంచి మరో ఉద్యానవనానికి, ఒక ప్రాసాదం నుంచి మరో ప్రాసాదానికి ఆయన నిర్భయంగా సంచరించాడు. రాక్షసుల నివాసాలు, ఉద్యానాలు, రాజభవనాలు—ఏ ప్రదేశాన్నీ ఆయన వదిలిపెట్టలేదు.

ఇక్కడ హనుమంతుడి వ్యక్తిత్వంలోని ఒక గొప్ప లక్షణం మనకు కనిపిస్తుంది—వైభవం మధ్యలో కూడా లక్ష్యాన్ని మరచిపోని ఏకాగ్రత. ఆయన ముందు ఎన్నో ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. విలువైన రత్నాలు ఉన్నాయి. అద్భుతమైన భవనాలు ఉన్నాయి. రాజసౌఖ్యాలు ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ సీతమ్మను కనుగొనాలనే సంకల్పం ఆయనను ఒక్క క్షణం కూడా విడిచిపెట్టలేదు.

మన జీవితంలోనూ ఇదే అత్యంత అవసరమైన గుణం. మన లక్ష్యం స్పష్టంగా లేకపోతే చిన్నచిన్న ఆకర్షణలే మన ప్రయాణాన్ని మార్చేస్తాయి. సంపద, పదవి, ప్రశంసలు, సౌకర్యాలు—ఇవి అన్నీ జీవితంలో అవసరమైనవే. కానీ అవే జీవితానికి అంతిమ గమ్యంగా మారితే మన అసలు ప్రయోజనం కనుమరుగవుతుంది.

హనుమంతుడు మరో ముఖ్యమైన విషయాన్ని కూడా మనకు నేర్పుతున్నాడు. భయపడకుండా పరిశీలించడం, తొందరపడకుండా నిర్ణయించడం, ప్రతి అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకోవడం—విజయానికి అవసరమైన మూడు లక్షణాలు. ఆయన శత్రు నగరంలో ఒంటరిగా ఉన్నప్పటికీ అసంతృప్తితో గానీ, భయంతో గానీ వెనుదిరగలేదు. ప్రతి ఇంటిని పరిశీలించాడు. ప్రతి ప్రదేశాన్ని గమనించాడు. సీత జాడ దొరికే అవకాశాన్ని వదులుకోలేదు.

అయితే ఆయన ధైర్యం అహంకారంతో కూడినది కాదు. అది కర్తవ్యబద్ధమైన ధైర్యం. తన శక్తి తనకోసం కాదని, శ్రీరాముని కార్యం కోసం అని ఆయనకు తెలుసు. అందుకే ఆయన అపారమైన శత్రు బలగాల మధ్య కూడా ప్రశాంతంగా ముందుకు సాగగలిగాడు.

ఈ ఘట్టం మనకు చెప్పే గొప్ప సత్యం—విజయం కోసం శక్తి మాత్రమే సరిపోదు; శక్తికి దిశనిచ్చే లక్ష్యం కావాలి. వైభవాన్ని చూసి మోహించకుండా, విపత్తును చూసి భయపడకుండా, లక్ష్యాన్ని మాత్రమే చూస్తూ ముందుకు సాగినవాడే నిజమైన సాధకుడు.

హనుమంతుడి అన్వేషణలో ప్రతి అడుగు మనకు ఒక సందేశం: లక్ష్యం పవిత్రమైనదైతే, మార్గంలోని వైభవం మనలను మళ్లించదు; అడ్డంకులు మనలను ఆపలేవు.