ఉపాకర్మ: సనాతన జ్ఞాన పరంపరకు పవిత్ర పునఃసంకల్పం: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 

శ్రావణ పౌర్ణమి భారతీయ సంస్కృతిలో కుటుంబ బంధాలు, భక్తి, ప్రకృతి ఆరాధనతో పాటు జ్ఞాన పరంపరను స్మరించుకునే పవిత్ర సందర్భం కూడా. రక్షాబంధనం అన్నాచెల్లెళ్ల అనుబంధాన్ని గుర్తుచేస్తే, వేద సంప్రదాయంలోని ఉపాకర్మ జ్ఞానాన్ని తరతరాలకు అందించాల్సిన బాధ్యతను గుర్తుచేస్తుంది. ఒక దారం మార్చుకునే ఆచారం వెనుక ఇంత లోతైన తాత్త్విక భావన ఉండటం భారతీయ సంస్కృతి ప్రత్యేకత.
‘ఉపాకర్మ’ అంటే ప్రారంభించడం లేదా పునఃప్రారంభించడం అనే అర్థం. వేదాధ్యయన సంప్రదాయంలో నిర్దిష్ట కాలంలో అధ్యయనానికి విరామం ఇచ్చి, తిరిగి వేదపఠనాన్ని ప్రారంభించే సందర్భంతో ఇది ముడిపడి ఉంది. యజుర్వేదాన్ని అనుసరించే సంప్రదాయాల్లో శ్రావణ పౌర్ణమి రోజున ఉపాకర్మ నిర్వహిస్తారు. ఋగ్వేద సంప్రదాయంలో శ్రావణ నక్షత్రానికి, సామవేద సంప్రదాయంలో భాద్రపదంలోని హస్త నక్షత్రానికి ఉపాకర్మ అనుసంధానమై ఉంటుంది. ప్రాంతానుసారం దీనికి పేర్లలోనూ వైవిధ్యం ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌, తెలంగాణలో జంధ్యాల పౌర్ణమి, తమిళనాడులో ఆవణి అవిత్తం పేర్లు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి.
ఉపాకర్మలో ప్రధానమైన ఆచారం యజ్ఞోపవీత ధారణ. పాత యజ్ఞోపవీతాన్ని తొలగించి, శాస్త్రోక్త విధానంలో కొత్త యజ్ఞోపవీతాన్ని ధరించడం కేవలం ఒక ఆచార మార్పు కాదు. అది తన ఆధ్యాత్మిక కర్తవ్యాలను, నియమశీలతను, జ్ఞాన సాధన పట్ల బాధ్యతను మరోసారి గుర్తుచేసుకునే సంకల్పం. యజ్ఞోపవీతంలోని మూడు పోగులను వివిధ సంప్రదాయాలు వివిధ రీతుల్లో వివరిస్తాయి. వాటిలో దేవఋణం, ఋషిఋణం, పితృఋణం అనే భావన ముఖ్యమైనది. అంటే మనిషి తన జీవితాన్ని తనకే పరిమితం చేసుకోకుండా దైవం, జ్ఞానాన్ని అందించిన ఋషులు, తనను ఈ లోకానికి తీసుకువచ్చిన పూర్వీకుల పట్ల బాధ్యత కలిగి ఉండాలని సూచిస్తుంది.
ఈ సందర్భంగా ఋషి తర్పణం నిర్వహించడం విశిష్టమైన అంశం. వేదమంత్రాలను దర్శించి, వాటిని తరతరాలకు అందించిన ఋషులను స్మరించి కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తారు. ఇందులో దాగి ఉన్న సందేశం అత్యంత విలువైనది—జ్ఞానం ఎవరి వ్యక్తిగత ఆస్తి కాదు; అది తరతరాల కృషితో నిర్మితమైన మానవ వారసత్వం. మనకు అందిన జ్ఞానాన్ని కాపాడటం మాత్రమే కాకుండా, దానిని సరైన రూపంలో తరువాతి తరాలకు అందించడం కూడా మన బాధ్యత.
ఉపాకర్మకు సంబంధించిన మరో ముఖ్యమైన భావం వేదాధ్యయన పునఃప్రారంభం. అందుకే దీనిని కేవలం యజ్ఞోపవీతం మార్చుకునే రోజు అని చూడటం అసంపూర్ణం. ఇది “నేర్చుకోవడం ఎప్పటికీ ఆగకూడదు” అనే సంకల్పానికి ప్రతీక. సంప్రదాయంలో వేదాలను అధ్యయనం చేయడం ఎంత ముఖ్యమో, ఆధునిక జీవితంలో నిరంతర విద్య కూడా అంతే అవసరం. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వేగంగా మారుతున్న కాలంలో ఒకసారి విద్యను పూర్తిచేసుకున్నామని భావించడం సాధ్యం కాదు. కొత్త నైపుణ్యాలను నేర్చుకోవాలి, ప్రశ్నించాలి, పరిశోధించాలి, అనుభవం నుంచి జ్ఞానాన్ని పెంచుకోవాలి.
ఇక్కడే ఉపాకర్మ ఆధునిక సమాజానికి మరింత ప్రాసంగికంగా మారుతుంది. నేడు సమాచారం మన చేతిలో అపారంగా ఉంది. ఒక్క క్షణంలో ప్రపంచంలోని అనేక గ్రంథాలు, పరిశోధనలు, ఉపన్యాసాలు మన ముందుకొస్తున్నాయి. కానీ సమాచారం ఉండటం జ్ఞానం సంపాదించినట్టుకాదు. సమాచారాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, దాని నిజానిజాలను పరిశీలించడం, జీవితానికి అన్వయించడం, అనుభవంతో మెరుగుపరచడం—ఇవే నిజమైన విద్య.
అదే సమయంలో జ్ఞాన పరిరక్షణ అంటే గతాన్ని యథాతథంగా పునరావృతం చేయడం కాదు. పూర్వీకుల జ్ఞానాన్ని అర్థం చేసుకుని, దాని సారాన్ని గుర్తించి, సమకాలీన అవసరాలకు అనుగుణంగా ముందుకు తీసుకెళ్లాలి. భాష, సాహిత్యం, వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, కళలు, శాస్త్రాలు, స్థానిక జ్ఞాన సంప్రదాయాలు—ఇవన్నీ తరువాతి తరాలకు చేరాలంటే కుటుంబం, విద్యాసంస్థలు, సమాజం కలిసి పనిచేయాలి.
ఉపాకర్మ మనకు మరో గొప్ప విషయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. జ్ఞానాన్ని స్వీకరించడం ఒక హక్కు అయితే, దాన్ని బాధ్యతగా సంరక్షించి పంచడం ఒక కర్తవ్యం. గురువుల నుంచి నేర్చుకున్నది శిష్యులకు, తల్లిదండ్రుల నుంచి అందుకున్న విలువలను పిల్లలకు, ఒక తరం సంపాదించిన అనుభవాన్ని తరువాతి తరానికి అందించడమే జ్ఞాన పరంపరను సజీవంగా ఉంచుతుంది.
యజ్ఞోపవీతం మారుతుంది. ఋషులు స్మరించబడతారు. వేదమంత్రాలు పఠించబడతాయి. కానీ ఉపాకర్మ యొక్క అసలైన మార్పు మనలో జరగాలి. “నాకు తెలిసినదానితో నా ప్రయాణం ముగియదు; ఇంకా నేర్చుకోవాలి, నేర్చుకున్నదాన్ని పంచాలి” అనే సంకల్పం మనలో మేల్కొనాలి.
అందుకే ఉపాకర్మ ఒక దారం మార్చుకునే ఆచారం మాత్రమే కాదు. అది జ్ఞానానికి నమస్కారం, ఋషులకు కృతజ్ఞత, గురుపరంపరకు గౌరవం, నిరంతర విద్యకు పునఃసంకల్పం, భవిష్యత్ తరాలకు జ్ఞానాన్ని అందించాలనే బాధ్యతకు ప్రతీక. శ్రావణ పౌర్ణమి వెన్నెలలో ఉపాకర్మ మనకు చెప్పే శాశ్వత సందేశం ఇదే—సంపదను తరతరాలకు అందించడం కంటే జ్ఞానాన్ని తరతరాలకు అందించడం గొప్ప వారసత్వం.