అన్వేషణకు హద్దుల్లేవు: -సి.హెచ్.ప్రతాప్

సుందరకాండ — అథ షష్టస్సర్గః

యుద్ధోన్మత్తస్య మత్తస్య ధ్వజగ్రీవస్య నాదినః |

విద్యుజ్జిహ్వేన్ద్రజిహ్వానాం తథా హస్తిముఖస్య చ || 25 ||

కరాళస్య పిశాచస్య శోణితాక్షస్య చైవ హి |

క్రమమాణం క్రమేణైవ హనుమామ్మారుతాత్మజః || 26 ||

తేషు తేషు మహార్హేషు భవనేషు మహాయశాః |

తేషాం వృద్ధిమతాం వృద్ధిం దదర్శ స మహాకపిః || 27 ||

సర్వేషాం సమతిక్రమ్య భవనాని సమంతతః |

అససాదాథ లక్ష్మీవాన్ రాక్షసేన్ద్రనివేశనమ్ || 28 ||

లంకానగరంలో సీతాదేవి జాడ కోసం హనుమంతుడు చేస్తున్న అన్వేషణ మరింత విస్తృతమవుతుంది. ఒక్కో రాక్షసుని భవనాన్ని పరిశీలిస్తూ, ఎక్కడైనా సీతామాత కనిపిస్తారేమోనన్న ఆశతో ఆయన ముందుకు సాగుతాడు. యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు, ధ్వజగ్రీవుడు, నాది, విద్యుజ్జిహ్వుడు, ఇంద్రజిహ్వుడు, హస్తిముఖుడు, కరాళుడు, పిశాచుడు, శోణితాక్షుడు వంటి రాక్షసుల నివాసాలను క్రమంగా దాటుకుంటూ వెళ్తాడు. చివరకు వారందరి భవనాలను దాటి రాక్షసేంద్రుడైన రావణుని మహానివాసాన్ని చేరుకుంటాడు.

ఈ శ్లోకాలలో హనుమంతుడి అన్వేషణకు ఒక ప్రత్యేకమైన లక్షణం కనిపిస్తుంది—క్రమబద్ధత. ఆయన తొందరలో ఒక ప్రదేశం నుంచి మరొక ప్రదేశానికి అస్తవ్యస్తంగా వెళ్లడం లేదు. ప్రతి భవనాన్ని పరిశీలించి, ఆ తర్వాత తదుపరి భవనానికి వెళ్తున్నాడు. లక్ష్యం ఎంత అత్యవసరమైనదైనా, అన్వేషణలో పద్ధతి కోల్పోకూడదనే సందేశం ఇందులో ఉంది.

వాల్మీకి మహర్షి రాక్షసుల భవనాల వైభవాన్ని కూడా ప్రస్తావిస్తారు. వారి సంపద, భవనాల మహార్హత, వారి ఐశ్వర్య విస్తృతి హనుమంతుడి దృష్టికి వస్తాయి. ఇది లంకలోని భౌతిక వైభవానికి ఒక చిత్రణ. కానీ ఈ వైభవం మధ్య సీతాదేవి కనిపించకపోవడం ఒక లోతైన ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తుంది. సంపద, అధికారము, భౌతిక సౌఖ్యాలు ఎంత ఉన్నా, ధర్మం లేని చోట నిజమైన శాంతి ఉండదు.

లంక బంగారు నగరంగా ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, దాని పాలకుడు అధర్మమార్గంలో నడుస్తున్నాడు. అందువల్ల భౌతిక సంపద అక్కడ ఉన్నా, నైతిక సంపద కొరవడింది. ఇది నేటి సమాజానికీ వర్తించే సత్యం. ఒక వ్యక్తి లేదా సంస్థకు సంపద, అధికారం, సాంకేతిక సామర్థ్యం ఉన్నంత మాత్రాన అది సంపూర్ణ విజయాన్ని సాధించినట్లుకాదు. న్యాయం, నీతి, బాధ్యత, మానవత్వం లేకపోతే ఆ అభివృద్ధి అసంపూర్ణమే.

ఈ శ్లోకాలలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం చివరి పాదంలో వస్తుంది. అనేక భవనాలను పరిశీలించిన అనంతరం హనుమంతుడు రావణుని నివాసాన్ని చేరుకుంటాడు. ఇది కథలో ఒక నిర్ణాయక మలుపు. ఇప్పటివరకు ఆయన అన్వేషణ ప్రధానంగా లంకలోని ఇతర ప్రాంతాలపై సాగింది. ఇప్పుడు సీతను అపహరించిన రావణుడి స్వగృహం ముందుకు వచ్చింది.

ఇది మన జీవితానికి కూడా ఒక గొప్ప పాఠం. సమస్యను పరిష్కరించేటప్పుడు మనం తరచుగా దాని చుట్టూ ఉన్న అంశాలను పరిశీలిస్తాం. కానీ చివరికి సమస్యకు మూలకారణాన్ని చేరుకోవాలి. హనుమంతుడు కూడా అదే చేస్తున్నాడు. ఒక్కో భవనాన్ని దాటి చివరకు ప్రధాన కేంద్రానికి చేరుకున్నాడు.

ఇక్కడ హనుమంతుడి ధైర్యంతో పాటు ఆయన సహనం కూడా వెలుగులోకి వస్తుంది. ఇంతవరకు సీత జాడ దొరకలేదు. అయినప్పటికీ ఆయన ప్రయత్నం ఆపలేదు. ఫలితం కనిపించకపోయినా లక్ష్యంపై విశ్వాసం కోల్పోలేదు.

జీవితంలో విజయానికి కేవలం వేగం సరిపోదు; క్రమబద్ధమైన అన్వేషణ, సహనం, సరైన దిశ, చివరకు సమస్య మూలాన్ని చేరుకునే ధైర్యం అవసరం. హనుమంతుడు ప్రతి భవనాన్ని దాటి రావణుని నివాసానికి చేరినట్లే, మనమూ ప్రతి అడ్డంకిని దాటి లక్ష్యానికి చేరాలి. మార్గం ఎంత పొడవైనా, ధర్మబద్ధమైన లక్ష్యం ముందు అడుగు ఆగకూడదు.