బ్రహ్మ సృష్టి:- సి.హెచ్.ప్రతాప్

 భాగవతం తృతీయ స్కంధం

భాగవత పురాణంలోని సృష్టి వర్ణన కేవలం జీవరాశుల పుట్టుకను వివరించే కథనం కాదు. మనిషిలోని సాత్త్వికత, రజోగుణం, తమోగుణం, అజ్ఞానం, జ్ఞానం వంటి అంతరంగ స్థితులకు కూడా ఇందులో తాత్త్వికమైన వివరణ కనిపిస్తుంది. బ్రహ్మదేవుడు జగత్తు సృష్టిని కొనసాగిస్తూ వివిధ జీవరాశులను, వివిధ స్వభావాలను సృష్టించిన విధానం ఎంతో గంభీరమైన సందేశాన్ని అందిస్తుంది.
బ్రహ్మ సృష్టిలో దేవతలు, మానవులు, రాక్షసులు వంటి వివిధ స్వభావాల జీవులు ఉద్భవించారు. దేవతలు సాత్త్విక గుణానికి ప్రతీకలు. జ్ఞానం, నియమం, ధర్మం, లోకహితం వంటి లక్షణాలు వారిలో ప్రధానంగా ఉంటాయి. మానవులు సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల మిశ్రమ స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటారు. అందుకే మనిషిలో దైవత్వం కూడా ఉంటుంది, అసురత్వం కూడా ఉంటుంది. తన కర్మల ద్వారా ఏ లక్షణాన్ని పెంపొందించుకోవాలో నిర్ణయించుకునే అవకాశం మానవుడికే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
రాక్షసులు ప్రధానంగా తమోగుణం, స్వార్థం, హింస, అధర్మ ప్రవృత్తులకు ప్రతీకలుగా పురాణాల్లో వర్ణించబడతారు. అయితే భాగవత దృష్టిలో ఈ విభజన కేవలం శరీర రూపానికి సంబంధించినది కాదు; జీవి యొక్క గుణప్రవృత్తులకు కూడా సంబంధించినదిగా అర్థం చేసుకోవాలి. అందువల్ల దేవత్వం, రాక్షసత్వం అనేవి మనిషి ప్రవర్తనలో కూడా వ్యక్తమయ్యే అవకాశముంది. మనిషి ఏ గుణాన్ని ఆచరణలో పెంచుకుంటాడో, అతని జీవితం ఆ దిశగానే రూపుదిద్దుకుంటుంది.
తరువాత బ్రహ్మ తిర్యగ్యోని జీవరాశులను సృష్టించాడు. ‘తిర్యక్‌’ అంటే అడ్డంగా లేదా వంగి ఉండటం. పశువులు, పక్షులు, సరీసృపాలు తదితర జీవరాశులను ఈ వర్గంలో భావిస్తారు. వీటి ప్రధాన లక్షణం జ్ఞానశక్తి పరిమితంగా ఉండటం, సహజ ప్రవృత్తుల ఆధారంగా జీవించడం, ఆహారం, నిద్ర, భయం, సంతానం వంటి ప్రేరణలకు ఎక్కువగా లోబడటం. మానవుడికి ఉన్న విచక్షణ, ధర్మాధర్మ నిర్ణయశక్తి వీటిలో అదే స్థాయిలో ఉండదని పురాణ దృష్టి.
అయితే సృష్టి కొనసాగుతున్న సమయంలో బ్రహ్మకు ఒక ముఖ్యమైన అనుభవం ఎదురైంది. ఆయన సృష్టించిన మోహం నుంచి మరింత గాఢమైన అజ్ఞాన స్థితులు ఉద్భవించాయి. వాటిలో తామిస్రం, అంధతామిస్రం, అవిద్య వంటి స్థితులను భాగవతం వివరిస్తుంది. ‘తామిస్రం’ అంటే తీవ్రమైన చీకటి; సత్యాన్ని మరచి స్వార్థం, ద్వేషం, బంధనాల వైపు వెళ్లే స్థితి. ‘అంధతామిస్రం’ మరింత గాఢమైన అజ్ఞానం—శాశ్వతమైన ఆత్మతత్త్వాన్ని మరచి దేహాన్నే సర్వస్వంగా భావించడం. అవిద్యా పంచకం జీవి తన నిజ స్వరూపాన్ని మరచిపోయే అజ్ఞానావరణాలను సూచిస్తుంది.
ఇలాంటి అజ్ఞానాన్ని సృష్టించినందుకు బ్రహ్మదేవుడు పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. సృష్టి ధర్మం కేవలం జీవులను పుట్టించడం మాత్రమే కాదని, వారికి జ్ఞానానికి దారి చూపడం కూడా అవసరమని ఆయన గ్రహించాడు. అందుకే తపస్సు చేసి తనను తాను పవిత్రం చేసుకున్నాడు. సృష్టికర్తకే తన సృష్టిపై ఆత్మపరిశీలన కలగడం ఈ ఘట్టంలోని గొప్ప సందేశం. తప్పును గుర్తించడం బలహీనత కాదు; దాన్ని సరిదిద్దుకోవడానికి ప్రయత్నించడమే నిజమైన జ్ఞానం.
ఆ తపస్సు అనంతరం బ్రహ్మ తన మనస్సు నుంచి నలుగురు మహర్షులను సృష్టించాడు—సనకుడు, సనందనుడు, సనాతనుడు, సనత్కుమారుడు. వీరినే చతుస్సనులు లేదా కుమారులు అంటారు. వీరు బాల్యరూపంలోనే ఉండి, వివాహం చేసుకోకుండా నిత్యబ్రహ్మచర్యాన్ని స్వీకరించారు. భౌతిక సృష్టిని విస్తరించకుండా జ్ఞానమార్గాన్ని ఎంచుకున్నారు.
చతుస్సనులు కేవలం పురాణపాత్రలు కాదు. వారు వైరాగ్యం, జ్ఞానం, బ్రహ్మచర్యం, ఆత్మసాక్షాత్కారం అనే ఆధ్యాత్మిక విలువలకు ప్రతీకలు. కోరికలను పెంచుకోవడం కన్నా వాటిని జయించడం, భౌతిక సంపదను కూడబెట్టడం కన్నా ఆత్మజ్ఞానాన్ని సంపాదించడం శ్రేష్ఠమని వారి జీవితం సూచిస్తుంది. వారు భగవత్తత్త్వ విచారణను, ఆత్మజ్ఞానాన్ని లోకానికి బోధించిన మహాజ్ఞానులుగా పురాణ సంప్రదాయంలో విశిష్ట స్థానం పొందారు.
అందుకే భాగవతంలోని ఈ సృష్టి ఘట్టం మనకు ఒక గంభీరమైన సత్యాన్ని చెబుతుంది: జీవితం కేవలం సృష్టి, భోగం, విస్తరణ కోసం కాదు; మోహాన్ని అధిగమించి జ్ఞానాన్ని పొందడమే మానవ జన్మకు పరమార్థం. బ్రహ్మ సృష్టించిన అజ్ఞానం నుంచి చతుస్సనుల జ్ఞానప్రస్థానం వరకు సాగిన ఈ కథనం, బయట ప్రపంచ సృష్టికన్నా మనలో జరిగే అంతరంగ సృష్టి–వికాసమే మరింత ముఖ్యమని బోధిస్తుంది. అజ్ఞానం నుంచి జ్ఞానానికి, మోహం నుంచి వైరాగ్యానికి, స్వార్థం నుంచి ధర్మానికి చేసే ప్రయాణమే నిజమైన మానవ పరిణామం.