వినాయక చవితి పర్యావరణ సందేశం: -సి.హెచ్.ప్రతాప్

 

వినాయక చవితి అంటే భక్తి, ఆనందం, కుటుంబ సమాగమం మాత్రమే కాదు—ప్రకృతితో మనిషికి ఉన్న విడదీయరాని అనుబంధాన్ని గుర్తుచేసే పర్వదినం కూడా. వినాయకుడు పంచభూతాలకు ప్రతీకగా భావించబడే ప్రకృతితో ముడిపడిన దైవం. మట్టితో విగ్రహాన్ని రూపొందించి, పూజించి, చివరికి అదే విగ్రహాన్ని జలంలో కలపడం వెనుక ప్రకృతి నుంచి పుట్టిన జీవితం తిరిగి ప్రకృతిలోనే లీనమవుతుందనే గొప్ప తాత్త్విక సందేశం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల వినాయక చవితి పండుగను పర్యావరణ పరిరక్షణకు ప్రతీకగా మార్చుకోవాల్సిన బాధ్యత మనందరిపైనా ఉంది.
సంప్రదాయంగా వినాయక విగ్రహాలను సహజమైన మట్టితో తయారు చేసేవారు. పూజ అనంతరం విగ్రహం నీటిలో కరిగిపోయి సహజంగా పర్యావరణంలో కలిసిపోయేది. అయితే కాలక్రమంలో భారీ విగ్రహాలు, కృత్రిమ పదార్థాలతో తయారైన నమూనాలు, రసాయన రంగుల వినియోగం పెరగడంతో నిమజ్జనం సమయంలో నీటి వనరులపై ప్రతికూల ప్రభావం పడే పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. ముఖ్యంగా కృత్రిమ పదార్థాలతో తయారైన విగ్రహాలు సులభంగా కరగకపోవడం, కొన్ని రసాయన రంగులు నీటిలో కలవడం జలచరాలకు, నీటి నాణ్యతకు ఇబ్బందులు కలిగించవచ్చు.
అందుకే ఈ వినాయక చవితికి సహజ మట్టితో తయారైన విగ్రహాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం అత్యంత అవసరం. సహజ రంగులతో అలంకరించిన చిన్న మట్టి విగ్రహం కూడా భక్తికి ఏమాత్రం తక్కువ కాదు. దేవుడి మహిమ విగ్రహం పరిమాణంలో ఉండదు; మనసులోని భక్తిలో ఉంటుంది. భారీ విగ్రహాలు, అధిక వ్యయం, ఆడంబరాల కంటే సరళత, పరిశుభ్రత, పర్యావరణ హితం ముఖ్యమనే భావన సమాజంలో బలపడాలి.
పూజలో ఉపయోగించే పుష్పాలు, పత్రాలు, కొబ్బరికాయలు, పండ్లు వంటి సహజ పదార్థాలను కూడా పూజ అనంతరం చెత్తగా పారవేయకుండా తగిన విధంగా నిర్వహించాలి. పూజా సామగ్రిలో పునర్వినియోగం చేయగల పదార్థాలను వేరుగా సేకరించడం, సేంద్రియ వ్యర్థాలను ఎరువుగా మార్చడం వంటి చర్యలు పర్యావరణ పరిరక్షణకు దోహదపడతాయి.
నిమజ్జనం విషయంలో కూడా బాధ్యతాయుతమైన విధానాన్ని అనుసరించాలి. స్థానిక సంస్థలు ఏర్పాటు చేసే కృత్రిమ నిమజ్జన కొలనులను వినియోగించడం ద్వారా సహజ జల వనరులపై ఒత్తిడిని తగ్గించవచ్చు. నిమజ్జనం అనంతరం వ్యర్థాలను తొలగించడం, నీటి వనరులను పరిశుభ్రంగా ఉంచడం కూడా సామాజిక బాధ్యతగానే భావించాలి.
వినాయక చవితి సందర్భంగా శబ్ద కాలుష్యాన్ని తగ్గించడం కూడా మన బాధ్యత. భక్తిని చాటుకోవడానికి అధిక శబ్దంతో సంగీతం లేదా ఇతర కార్యక్రమాలు అవసరం లేదు. ప్రార్థనలోని పవిత్రత శబ్ద తీవ్రతలో కాదు, మనసులోని ఏకాగ్రతలో ఉంటుంది. వృద్ధులు, చిన్నారులు, అనారోగ్యంతో ఉన్నవారు, జంతువులు ఇబ్బంది పడకుండా ఉత్సవాలను నిర్వహించడం నిజమైన మానవత్వానికి నిదర్శనం.
పర్యావరణహిత వినాయక చవితి అంటే సంప్రదాయాలను వదిలేయడం కాదు; వాటి అసలు స్ఫూర్తిని కాపాడుకోవడం. ప్రకృతిని పూజించే పండుగను ప్రకృతికి భారంగా మార్చకూడదు. “విఘ్నాలను తొలగించే వినాయకుడు” మన పర్యావరణ విఘ్నాలను కూడా తొలగించాలంటే, ఆ మార్పు మన చేతుల నుంచే ప్రారంభం కావాలి.
ఈ వినాయక చవితికి ఒక మట్టి విగ్రహాన్ని ఎంచుకోవడం, సహజ రంగులను ఉపయోగించడం, ప్లాస్టిక్‌ను తగ్గించడం, నీటి వనరులను కలుషితం చేయకుండా నిమజ్జనం చేయడం, శబ్ద కాలుష్యాన్ని నియంత్రించడం వంటి చిన్న నిర్ణయాలు కలిసినప్పుడు పెద్ద మార్పు సాధ్యమవుతుంది. భక్తి ప్రకృతిని గౌరవించినప్పుడే పండుగకు పరిపూర్ణత; వినాయకుడిని పూజించే చేతులే ప్రకృతిని కాపాడినప్పుడే ఆ పూజకు నిజమైన అర్థం.