భారత దేశం -అరుదైన పక్షులు: - Dr కందేపి రాణీప్రసాద్

 భారతదేశం భౌగోళికంగా, వాతావరణపరంగా ఎంతో వైవిధ్యమైన దేశం. హిమాలయ పర్వతాల నుంచి పశ్చిమ కనుమలు, థార్ ఎడారి నుంచి ఈశాన్య భారతదేశంలోని సతతహరిత అడవులు, తీరప్రాంతాల నుంచి చిత్తడి నేలల వరకు అనేక రకాల పర్యావరణ వ్యవస్థలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఈ వైవిధ్యం కారణంగా భారతదేశం అనేక రకాల పక్షులకు ఆవాసంగా ఉంది.
పక్షులు ప్రకృతిలో కేవలం అందాన్ని పెంచే జీవులు మాత్రమే కావు. అవి విత్తనాల వ్యాప్తి, పరాగసంపర్కం, కీటకాల నియంత్రణ, మృతజీవుల తొలగింపు వంటి పర్యావరణ ప్రక్రియల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. వీటిలో కొన్ని జాతులు అత్యంత అరుదుగా ఉండటం, వాటి సంఖ్య తగ్గిపోవడం లేదా ప్రత్యేకమైన ప్రాంతాల్లో మాత్రమే కనిపించడం వల్ల సంరక్షణపరంగా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం పొందాయి.

ఒక పక్షి జాతి ప్రపంచంలో లేదా ఒక నిర్దిష్ట భౌగోళిక ప్రాంతంలో చాలా తక్కువ సంఖ్యలో ఉండటం, దాని నివాస ప్రాంతం పరిమితం కావడం లేదా నిరంతరం తగ్గిపోతున్న జనాభాను కలిగి ఉండటం వంటి కారణాల వల్ల దానిని అరుదైన లేదా సంరక్షణపరంగా ముఖ్యమైన పక్షిగా పరిగణించవచ్చు.
అరుదైనదనం అనేది కేవలం పక్షుల సంఖ్యతో నిర్ణయించబడదు. వాటి భౌగోళిక వ్యాప్తి, ఆవాసాల పరిమాణం, జనాభా ధోరణి, సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యం, మానవ కార్యకలాపాల ప్రభావం వంటి అనేక అంశాలను శాస్త్రవేత్తలు పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.
1. గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్ – మహా భారతీయ బస్టర్డ్
శాస్త్రీయ నామం: Ardeotis nigriceps
గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్ భారతదేశంలో అత్యంత అరుదైన మరియు అత్యంత ప్రమాదంలో ఉన్న పెద్ద పక్షుల్లో ఒకటి. పొడవైన కాళ్లు, బలమైన శరీరం, నేలపై నడిచే జీవన విధానం దీని ప్రత్యేక లక్షణాలు.
ఇది ప్రధానంగా పొడి గడ్డి భూములు, బహిరంగ పొలాలు మరియు అర్ధశుష్క ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది. రాజస్థాన్‌లోని ఎడారి ప్రాంతాలు ఈ పక్షికి ముఖ్యమైన ఆవాసాలు.
ఇది నేలపై గూడు కట్టడం వల్ల గుడ్లు, పిల్లలు వేటాడే జంతువులకు మరియు మానవ కార్యకలాపాలకు సులభంగా గురవుతాయి. గడ్డి భూములను వ్యవసాయ భూములుగా మార్చడం, విద్యుత్ ప్రసార తీగలు, ఆవాసాల విచ్ఛిన్నం వంటి అంశాలు దీనికి ప్రధాన ముప్పుల
2. జర్డన్స్ కోర్సర్
శాస్త్రీయ నామం: Rhinoptilus bitorquatus
జర్డన్స్ కోర్సర్ ప్రపంచంలో అత్యంత అరుదైన పక్షుల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది భారతదేశానికే ప్రత్యేకమైన పక్షి.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పొడి పొదల ప్రాంతాలు దీనికి ముఖ్యమైన నివాస ప్రదేశాలుగా గుర్తించబడ్డాయి. ఇది ప్రధానంగా నేలపై సంచరిస్తూ కీటకాలు వంటి చిన్న జీవులను ఆహారంగా తీసుకుంటుంది.
ఈ పక్షి రాత్రివేళ ఎక్కువగా చురుకుగా ఉండటం వల్ల దాని పరిశీలన చాలా కష్టం. ఆవాసాల మార్పు, అడవుల నరికివేత, మానవ కార్యకలాపాల విస్తరణ దీని మనుగడకు సవాళ్లు.

3. వైట్-బెల్లీడ్ హెరాన్
శాస్త్రీయ నామం: Ardea insignis
తెల్ల పొట్ట కొంగగా పిలవబడే ఈ భారీ హెరాన్ ప్రపంచంలో అత్యంత అరుదైన నీటిపక్షుల్లో ఒకటి. భారతదేశంలో ఇది ప్రధానంగా ఈశాన్య ప్రాంతాల్లోని నదులు, చిత్తడి ప్రాంతాలు మరియు అడవులతో కూడిన నీటి పరిసరాల్లో కనిపిస్తుంది.
నదుల కాలుష్యం, చిత్తడి నేలల నాశనం, అడవుల తగ్గుదల, మానవ జోక్యం దీని జనాభాపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతున్నాయి.
నీటి పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆరోగ్యాన్ని అంచనా వేయడంలో ఇటువంటి పక్షుల ఉనికి ముఖ్యమైన సూచికగా ఉంటుంది
4. రెడ్-హెడ్డెడ్ వల్చర్
శాస్త్రీయ నామం: Sarcogyps calvus
ఎర్ర తల రాబందు భారతదేశంలో ఒకప్పుడు విస్తృతంగా కనిపించేది. అయితే గత కొన్ని దశాబ్దాల్లో దీని సంఖ్య గణనీయంగా తగ్గింది.
రాబందులు పర్యావరణంలో సహజ శుభ్రపరిచే వ్యవస్థగా పనిచేస్తాయి. మృత జంతువుల అవశేషాలను త్వరగా తొలగించడం ద్వారా వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవుల వ్యాప్తిని తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి.
పశువులకు ఉపయోగించిన కొన్ని ఔషధాల అవశేషాలు రాబందులపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపిన సంఘటనలు భారతదేశంలో రాబందుల సంరక్షణకు పెద్ద హెచ్చరికగా నిలిచాయి. అందువల్ల రాబందుల సంరక్షణ పక్షి సంరక్షణ మాత్రమే కాదు, పర్యావరణ మరియు ప్రజారోగ్య పరంగా కూడా ముఖ్యమైనది.
5. సైబీరియన్ క్రేన్
శాస్త్రీయ నామం: Leucogeranus leucogeranus
సైబీరియన్ క్రేన్ ఒకప్పుడు భారతదేశంలోని కొన్ని చిత్తడి ప్రాంతాలకు వలస వచ్చే అరుదైన పక్షి. పొడవైన కాళ్లు, తెల్లని శరీరం, ప్రత్యేకమైన వలస జీవన విధానం దీని లక్షణాలు.
వలస పక్షుల జీవితం ఒక దేశంతో మాత్రమే పరిమితం కాదు. అవి సంతానోత్పత్తి ప్రాంతాల నుంచి వేల కిలోమీటర్లు ప్రయాణించి ఇతర ప్రాంతాలకు చేరుకుంటాయి. అందువల్ల వీటి సంరక్షణకు అంతర్జాతీయ సహకారం అవసరం.
భారతదేశంలో దీని చారిత్రక ఉనికి, వలస మార్గాల అధ్యయనం చిత్తడి నేలల ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తాయి.
6. నీలగిరి వుడ్ పిజన్
శాస్త్రీయ నామం: Columba elphinstonii
నీలగిరి వుడ్ పిజన్ పశ్చిమ కనుమల అడవులకు సంబంధించిన అరుదైన పక్షి. ఇది ప్రధానంగా దట్టమైన అడవులు, కొండ ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది.
అడవుల విభజన, చెట్ల నరికివేత, నివాస ప్రాంతాల మార్పు వంటి కారణాలు దీని మనుగడకు ప్రమాదాన్ని కలిగిస్తాయి.
ఇది పండ్లు తినే పక్షి కావడంతో విత్తనాల వ్యాప్తిలో కూడా పాత్ర పోషిస్తుంది. అందువల్ల ఒక పక్షి జాతిని కాపాడటం అంటే అడవి పునరుత్పత్తి ప్రక్రియలోని ఒక భాగాన్ని కూడా కాపాడటమే.
7. నారకొండం హార్న్‌బిల్
శాస్త్రీయ నామం: Rhyticeros narcondami
నారకొండం హార్న్‌బిల్ భారతదేశంలోని అండమాన్–నికోబార్ ప్రాంతానికి చెందిన అత్యంత పరిమిత వ్యాప్తి కలిగిన పక్షి. ఇది నారకొండం ద్వీపంలో కనిపించే ప్రత్యేక జాతి.
హార్న్‌బిల్స్ సాధారణంగా పెద్ద ముక్కు, దాని పైభాగంలోని ప్రత్యేక నిర్మాణం వల్ల సులభంగా గుర్తించబడతాయి.
ద్వీప జీవవ్యవస్థల్లో కనిపించే స్థానిక జాతులు చిన్న భౌగోళిక ప్రాంతాలకే పరిమితం కావడం వల్ల పర్యావరణ మార్పులకు చాలా సున్నితంగా స్పందిస్తాయి. అందువల్ల నారకొండం హార్న్‌బిల్ సంరక్షణకు ఆ ద్వీప ఆవాస పరిరక్షణ అత్యంత అవసరం.
8. ఫారెస్ట్ ఔల్
శాస్త్రీయ నామం: Athene blewitti
ఫారెస్ట్ ఔల్ భారతదేశంలోని అరుదైన గుడ్లగూబ జాతుల్లో ఒకటి. ఇది మధ్య భారతదేశంలోని కొన్ని అడవి ప్రాంతాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
చాలాకాలం పాటు ఈ పక్షి చాలా అరుదుగా కనిపించడంతో దాని స్థితిపై శాస్త్రవేత్తల్లో ఆసక్తి కొనసాగింది. తరువాత తిరిగి గుర్తించబడిన సందర్భం జీవవైవిధ్య పరిశోధనలో అరుదైన జాతులపై నిరంతర నిఘా ఎంత ముఖ్యమో తెలియజేస్తుంది.
9. హిమాలయ క్వెయిల్
శాస్త్రీయ నామం: Ophrysia superciliosa
హిమాలయ క్వెయిల్ భారతదేశంలోని అత్యంత అరుదైన పక్షుల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఉత్తరాఖండ్ ప్రాంతంలోని పర్వత గడ్డి భూములతో దీని చారిత్రక సంబంధం ఉంది.
ఈ పక్షి చాలా కాలంగా కనిపించకపోవడం వల్ల దీని ప్రస్తుత స్థితిపై శాస్త్రీయ పరిశోధనకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.