సౌందర్యశోభలో అంతఃపురం: - సి.హెచ్. ప్రతాప్

 సుందరకాండ – దశమ సర్గ

“వజ్రవైఢూర్యగర్భాణి శ్రవణాంతేషు యోషితామ్ |
దదర్శ తాపనీయాని కుండలాన్యంగదాని చ ||” (33)
రావణుడి అంతఃపురాన్ని పరిశీలిస్తున్న హనుమంతుడికి అక్కడి స్త్రీలు ధరించిన అమూల్యమైన ఆభరణాలు కనిపించాయి. వారి చెవులకు వజ్రాలు, వైఢూర్యమణులతో పొదిగిన బంగారు కుండలాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి. చేతులకు ధరించిన బంగారు అంగదాలు వారి సౌందర్యాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి. ఈ వర్ణన ద్వారా లంకానగరంలోని అపారమైన సంపదను వాల్మీకి మహర్షి తెలియజేస్తున్నారు. ఆభరణాలలో పొదిగిన రత్నాల విశిష్టతను ప్రత్యేకంగా పేర్కొనడం ఆనాటి రాజకుటుంబాల అలంకరణ వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. అయితే హనుమంతుడు ఈ సంపదను ఆశ్చర్యంతో గమనించినప్పటికీ దాని ఆకర్షణకు లోనుకాలేదు. సీతాదేవిని కనుగొనాలనే తన పవిత్రమైన లక్ష్యంతో అంతఃపురంలోని ప్రతి దృశ్యాన్ని పరిశీలిస్తూ ముందుకు సాగుతున్నాడు.
“తాసాం చంద్రోపమైర్వక్త్రైః శుభైర్లలితకుండలైః |
విరరాజ విమానం తన్నభస్తారాగణైరివ ||” (34)
అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న స్త్రీల ముఖాలు చంద్రబింబాలవలె ప్రకాశిస్తున్నాయి. వారి చెవులకు ధరించిన అందమైన కుండలాలు ముఖసౌందర్యాన్ని మరింత ఇనుమడింపజేస్తున్నాయి. ఆ స్త్రీల సమూహంతో కూడిన విమానసదృశమైన భవనం ఆకాశంలో నక్షత్ర సమూహాలతో వెలిగిపోతున్నట్లుగా కనిపించిందని వాల్మీకి అద్భుతంగా వర్ణించారు. ఇక్కడ చంద్రుడు, నక్షత్రాలు వంటి ప్రకృతి సౌందర్యాలను మానవ సౌందర్యంతో పోల్చడం కవి కల్పనాశక్తికి నిదర్శనం. చీకటి ఆకాశంలో నక్షత్రాలు మెరిసినట్లుగా అంతఃపురంలోని స్త్రీల ముఖాలు, ఆభరణాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఈ ఉపమానం ద్వారా రావణుడి అంతఃపుర వైభవాన్ని పాఠకుల కళ్లముందు సజీవంగా నిలిపారు.
“మదవ్యాయామఖిన్నాస్తా రాక్షసేంద్రస్య యోషితః |
తేషు తేష్వవకాశేషు ప్రసుప్తాస్తనుమధ్యమాః ||” (35)
రాక్షసాధిపతి రావణుడి అంతఃపురంలోని సన్నని నడుములు కలిగిన స్త్రీలు మదపానంతోను, వివిధ శారీరక కార్యకలాపాలతోను అలసిపోయి అక్కడక్కడ గాఢనిద్రలో ఉన్నారు. ఆనందవిహారాలు, వినోదాలతో గడిచిన సమయం అనంతరం వారంతా విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న దృశ్యాన్ని వాల్మీకి సహజంగా చిత్రించారు. ఇక్కడ స్త్రీల అలసటను, నిద్రావస్థను వర్ణించడం ద్వారా అంతఃపురంలోని రాత్రివేళ వాతావరణాన్ని తెలియజేస్తున్నారు. కొద్దిసేపటి క్రితం వినోదాలతో సందడిగా ఉన్న ప్రదేశమంతా ఇప్పుడు నిశ్శబ్దంగా మారిపోయింది. రాజభోగాల మధ్య కాలం గడిపిన వారంతా నిద్రకు ఉపక్రమించారు. ఈ ప్రశాంత వాతావరణంలో హనుమంతుడు మాత్రం తన కార్యసాధన కోసం అప్రమత్తంగా సంచరిస్తున్నాడు.
“అంగహారైస్తథైవాన్యా కోమలైర్నృత్తశాలినీ |
విన్యస్తశుభసర్వాంగీ ప్రసుప్తా వరవర్ణినీ ||” (36)
మరో సుందరాంగి నాట్యంలో నైపుణ్యం కలిగిన స్త్రీగా కనిపించింది. నృత్యంలో ఉపయోగించే సున్నితమైన అంగవిన్యాసాలతో ఆమె శరీరాన్ని అందంగా అమర్చుకొని నిద్రిస్తోంది. అంగహారాలు అంటే నాట్యంలో వివిధ అంగాల కదలికల సమన్వయంతో ఏర్పడే ప్రత్యేకమైన విన్యాసాలు. ఈ శ్లోకంలో వాల్మీకి నాట్యకళకు సంబంధించిన విశిష్టమైన పదాన్ని ఉపయోగించడం గమనార్హం. నిద్రలో ఉన్న స్త్రీ శరీరభంగిమను కూడా నాట్యవిన్యాసంతో పోల్చడం ద్వారా ఆమె కళానైపుణ్యాన్ని సూచించారు. ఈ వర్ణన రావణుడి అంతఃపురంలో సంగీతం, నాట్యం వంటి లలితకళలకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. సౌందర్యంతోపాటు కళాప్రావీణ్యం కలిగిన స్త్రీలు అక్కడ ఉన్నారని స్పష్టమవుతుంది.
ఈ నాలుగు శ్లోకాలలో వాల్మీకి మహర్షి రావణుడి అంతఃపురంలోని సంపదను, స్త్రీల సౌందర్యాన్ని, కళానైపుణ్యాన్ని, వారి నిద్రావస్థను చిత్రించారు. ఆభరణాల ప్రకాశం నుంచి నాట్యవిన్యాసాల వరకు ప్రతి అంశాన్నీ సున్నితంగా ఆవిష్కరించారు. అయితే ఈ వైభవమంతా హనుమంతుడి దృష్టిలో తన అన్వేషణలో ఎదురైన పరిసరాలు మాత్రమే. చుట్టూ అపారమైన సంపద, ఆకర్షణీయమైన సౌందర్యం ఉన్నప్పటికీ అతని మనస్సు సీతాన్వేషణపైనే నిలిచింది. ప్రలోభాలు ఎన్ని ఎదురైనా కర్తవ్యాన్ని మరచిపోకుండా, లక్ష్యసాధనలో నిష్ఠను నిలబెట్టుకోవడమే నిజమైన ఆత్మనిగ్రహం. హనుమంతుడి ప్రవర్తన మనకు అందించే విలువైన సందేశమిదే.