బ్రహ్మ మానసపుత్రుల ఆవిర్భావం: - - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 భాగవతం తృతీయ స్కంధం  

సృష్టి అనేది కేవలం జీవుల ఆవిర్భావం మాత్రమే కాదు. జ్ఞానం, ధర్మం, నియమం, ఆధ్యాత్మిక విలువల సమన్వయంతో కొనసాగాల్సిన దైవకార్యం. సృష్టిలో శక్తికి ఎంత ప్రాధాన్యముందో, ఆ శక్తిని సరైన మార్గంలో నడిపించే వివేకానికి అంతకంటే ఎక్కువ ప్రాధాన్యముంది. శ్రీమద్భాగవతంలోని తృతీయ స్కంధం, ద్వాదశ అధ్యాయంలో మైత్రేయ మహర్షి విదురునికి వివరించిన రుద్రుని తపస్సు, బ్రహ్మ మానసపుత్రుల ఆవిర్భావం ఈ సత్యాన్ని తెలియజేస్తాయి.
బ్రహ్మదేవుని ఆజ్ఞతో రుద్రుడు తనతో సమానమైన ఉగ్రస్వభావం కలిగిన అనేకమంది సంతానాన్ని సృష్టించాడు. వారి నేత్రాల నుంచి వెలువడిన అగ్నిజ్వాలలు లోకాలన్నింటినీ దహించసాగాయి. పరిస్థితిని గమనించిన బ్రహ్మ, అటువంటి సృష్టిని నిలిపివేసి తపస్సు చేయాలని రుద్రునికి ఉపదేశించాడు. తపస్సు ద్వారా పరమాత్మ తత్త్వాన్ని గ్రహించవచ్చని, ఆ సాధన సమస్త జీవరాశులకు శ్రేయస్సును కలిగిస్తుందని వివరించాడు.
బ్రహ్మ ఉపదేశాన్ని రుద్రుడు వినయంతో స్వీకరించాడు. వేదస్వరూపుడైన బ్రహ్మదేవునికి ప్రదక్షిణం చేసి, ఆయన ఆజ్ఞకు అంగీకారం తెలియజేస్తూ తపస్సు కోసం అరణ్యానికి వెళ్లాడు. అపారమైన శక్తిసంపన్నుడైన రుద్రుడు సైతం పెద్దల ఉపదేశాన్ని గౌరవించి, తన శక్తిని ఆధ్యాత్మిక సాధన వైపు మళ్లించడం ఈ ఘట్టంలోని విశేషం. శక్తి ప్రదర్శన కంటే ఆత్మనిగ్రహమే గొప్పదనే సందేశం ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది.
రుద్రుడు తపస్సుకు వెళ్లిన తరువాత బ్రహ్మ సృష్టి విస్తరణపై తిరిగి దృష్టి సారించాడు. పరమాత్మ అనుగ్రహంతో సృష్టికార్యానికి శక్తిని పొందిన బ్రహ్మ, లోకంలో జీవరాశులను విస్తరింపజేసేందుకు పదిమంది మహర్షులను సృష్టించాడు. వారే మరీచి, అత్రి, అంగీరసుడు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, భృగువు, వసిష్ఠుడు, దక్షుడు, నారదుడు. వీరు బ్రహ్మ మానసపుత్రులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. అయితే భాగవత వర్ణన ప్రకారం వీరందరూ ఒకే విధంగా ఉద్భవించలేదు. బ్రహ్మ మనస్సు, శరీరంలోని వివిధ భాగాలు, ప్రాణశక్తి నుంచి వీరి ఆవిర్భావం జరిగింది.
బ్రహ్మ తొడ భాగం నుంచి నారద మహర్షి, బొటనవేలు నుంచి దక్ష ప్రజాపతి, ప్రాణశక్తి నుంచి వసిష్ఠ మహర్షి ఆవిర్భవించారు. స్పర్శ నుంచి భృగు మహర్షి, చేతి నుంచి క్రతు మహర్షి జన్మించారు. నాభి నుంచి పులహుడు, చెవుల నుంచి పులస్త్యుడు, ముఖం నుంచి అంగీరసుడు, నేత్రాల నుంచి అత్రి మహర్షి, మనస్సు నుంచి మరీచి మహర్షి ఉద్భవించారు. ఈ విధంగా బ్రహ్మ తనలోని వివిధ శక్తుల ద్వారా మహర్షులను సృష్టించినట్లు భాగవతం వివరిస్తుంది.
ఈ వర్ణనలో ఒక ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక భావన దాగి ఉంది. బ్రహ్మ మనస్సు నుంచి మరీచి ఆవిర్భవించడం, ప్రాణశక్తి నుంచి వసిష్ఠుడు జన్మించడం, నేత్రాల నుంచి అత్రి ఉద్భవించడం వంటి సంఘటనలు సృష్టిలోని విభిన్న శక్తులను ప్రతీకాత్మకంగా అర్థం చేసుకునేందుకు అవకాశం కల్పిస్తాయి. అయితే ఇవి పురాణం వర్ణించిన దైవసృష్టి విశేషాలని గుర్తించాలి.
ఈ మహర్షులందరికీ సృష్టి పరంపరలో విశిష్టమైన పాత్ర ఉంది. మరీచి, అత్రి, అంగీరసుడు తదితరులు ఋషిపరంపరలకు ఆద్యులుగా నిలిచారు. దక్షుడు ప్రజాసృష్టి విస్తరణలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించగా, నారద మహర్షి భక్తి, భగవన్నామస్మరణ, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞాన ప్రచారానికి ప్రతీకగా నిలిచాడు. అందువల్ల బ్రహ్మ సృష్టిలో భౌతిక జీవన విస్తరణతోపాటు ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకత్వానికీ స్థానం ఉన్నట్లు గ్రహించవచ్చు.
రుద్రుని తపస్సు, మహర్షుల ఆవిర్భావం అనే రెండు సంఘటనలు పరస్పర సంబంధితమైనవే. మొదటిది అపరిమితమైన శక్తిని నియంత్రించుకోవలసిన అవసరాన్ని తెలియజేస్తే, రెండవది జ్ఞానం, ధర్మం, బాధ్యతలతో సృష్టిని కొనసాగించవలసిన ఆవశ్యకతను వివరిస్తుంది.
సృష్టికి శక్తి ఆధారమైతే, దాని సుస్థిరతకు జ్ఞానం ఆధారం. శక్తిని తపస్సుతో నియంత్రించి, జ్ఞానాన్ని ధర్మంతో అనుసంధానించినప్పుడే నిజమైన లోకకల్యాణం సాధ్యమవుతుంది. ఇదే బ్రహ్మ మానసపుత్రుల ఆవిర్భావం అందించే మహోన్నత సందేశం.