సృష్టిలో ధర్మాధర్మాల ఆవిర్భావం: - - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 భాగవతం తృతీయ స్కంధం  

సృష్టిలో ధర్మం, అధర్మం, కామం, క్రోధం, లోభం వంటి ప్రవృత్తులు ఎలా ఉద్భవించాయి? మానవునిలో సత్ప్రవర్తనతోపాటు దుర్గుణాలు ఎందుకు కనిపిస్తాయి? ఈ ప్రశ్నలకు శ్రీమద్భాగవతంలోని తృతీయ స్కంధం, ద్వాదశ అధ్యాయంలో విశిష్టమైన పురాణ వివరణ కనిపిస్తుంది. మైత్రేయ మహర్షి విదురునికి వివరించిన బ్రహ్మ సృష్టి వృత్తాంతం ద్వారా మానవ స్వభావంలోని విభిన్న ప్రవృత్తులను ఆధ్యాత్మిక దృష్టితో అర్థం చేసుకోవచ్చు.
బ్రహ్మదేవుడు సృష్టిని విస్తరించేందుకు మరీచి, అత్రి, అంగీరసుడు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, భృగువు, వసిష్ఠుడు, దక్షుడు, నారదుడు అనే పదిమంది మహర్షులను సృష్టించాడు. అనంతరం ఆయన శరీరంలోని వివిధ భాగాల నుంచి ధర్మం, అధర్మం మొదలైన తత్త్వాలు ఆవిర్భవించినట్లు భాగవతం వివరిస్తుంది.
బ్రహ్మ కుడివక్షస్థలం నుంచి ధర్మం ఉద్భవించింది. ఆ స్థానం శ్రీమన్నారాయణుని నివాసంగా పేర్కొనబడటం విశేషం. ధర్మానికి పరమాత్మతో ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని ఈ వర్ణన తెలియజేస్తుంది. సత్యం, అహింస, దయ, న్యాయం, కర్తవ్యనిష్ఠ వంటి సద్గుణాలు ధర్మాచరణకు ఆధారాలు. ధర్మం మానవుడిని సన్మార్గంలో నడిపించడమే కాకుండా సమాజంలో శాంతి, సమన్వయాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
బ్రహ్మ వీపు నుంచి అధర్మం ఆవిర్భవించింది. అధర్మం కారణంగా ప్రపంచం మరణభయంతో కూడిన దుఃఖాలకు లోనవుతుందని భాగవతం వివరిస్తుంది. ధర్మానికి విరుద్ధమైన ప్రవర్తన జీవులలో అశాంతి, భయం, బాధలను కలిగిస్తుందనే భావన ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది. ధర్మం జీవనాన్ని ఉన్నతీకరిస్తే, అధర్మం పతనానికి దారితీస్తుందని ఈ వర్ణన సూచిస్తుంది.
బ్రహ్మ హృదయం నుంచి కామం, కనుబొమ్మల నుంచి క్రోధం, పెదవుల మధ్య నుంచి లోభం ఆవిర్భవించాయి. కామం అంటే కోరిక లేదా వాంఛ. జీవనానికి అవసరమైన కోరికలు సహజమైనవే అయినప్పటికీ, అవి అదుపు తప్పినప్పుడు బంధనాలకు కారణమవుతాయి. కోరిక నెరవేరనప్పుడు క్రోధం ఉద్భవించవచ్చు. మరింత సంపాదించాలనే తీరని ఆకాంక్ష లోభానికి దారితీస్తుంది. ఈ మూడు ప్రవృత్తులను వివేకంతో నియంత్రించుకోవడం ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ముఖ్యమైన అంశం.
బ్రహ్మ ముఖం నుంచి వాక్కు, అంటే మాట్లాడే శక్తి ఆవిర్భవించింది. వాక్కు మనిషికి లభించిన విశిష్టమైన సాధనం. దానితో జ్ఞానాన్ని పంచుకోవచ్చు, ఇతరులను ఓదార్చవచ్చు. అదే వాక్కును దుర్వినియోగం చేస్తే విభేదాలు, బాధలు కలుగుతాయి. అందుకే సత్యమైన, హితమైన మాటలను పలకాలని ధర్మశాస్త్రాలు బోధిస్తాయి.
బ్రహ్మ జననేంద్రియం నుంచి సముద్రాలు, విసర్జనాంగం నుంచి నీచమైన కార్యకలాపాలు ఉద్భవించినట్లు పురాణం పేర్కొంటుంది. ఈ వర్ణనను ఆధునిక శాస్త్రీయ సృష్టివివరణగా కాకుండా, పురాణంలోని విశ్వరూప సృష్టి భావనలో భాగంగా అర్థం చేసుకోవాలి.
అనంతరం బ్రహ్మ నీడ నుంచి కర్దమ మహర్షి ఆవిర్భవించాడు. ఆయన తరువాత స్వాయంభువ మనువు కుమార్తె దేవహూతిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ దంపతులకు జన్మించిన కపిల మహర్షి సాంఖ్య తత్త్వాన్ని బోధించిన మహనీయుడిగా భాగవతంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఈ విధంగా బ్రహ్మ సృష్టిలో జ్ఞానపరంపరకు, గృహస్థ ధర్మానికి, ఆధ్యాత్మిక సాధనకు కూడా ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది.
ఈ ఘట్టం ద్వారా మనకు లభించే ప్రధాన సందేశం ధర్మాధర్మాల మధ్య వివేకంతో నిర్ణయం తీసుకోవలసిన అవసరం. కామక్రోధలోభాలు మనస్సును ప్రభావితం చేసినప్పటికీ, వాటికి బానిస కావడం తప్పనిసరి కాదు. ఆత్మపరిశీలన, ఇంద్రియనిగ్రహం, సత్సంగం, భగవన్నామస్మరణ ద్వారా మనస్సును సన్మార్గంలో నడిపించుకోవచ్చు.
సృష్టిలో ధర్మాధర్మాలు రెండూ ఉన్నప్పటికీ, ధర్మాన్ని ఎంచుకునే వివేకమే మానవుని గొప్పతనం. కోరికలను నియంత్రించడం, క్రోధాన్ని జయించడం, లోభాన్ని విడిచిపెట్టడం ద్వారా మనిషి తన అంతరంగాన్ని పవిత్రం చేసుకొని ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని సాధించగలడు.