గౌతమ మహర్షి: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 శతపథ బ్రాహ్మణం, బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు మరియు కృష్ణ యజుర్వేదం ప్రకారం గౌతమ మహర్షి సప్తఋషుల్లో ఒకరు — అంటే ఏడుగురు మహా ఋషుల సమూహంలోని ఒక ప్రముఖ ఋషి. సంస్కృతంలో అనేక దేవతలకు అంకితంగా ఉన్న మంత్రాలు, శ్లోకాలను ఆయన రచించడంతో, ఆయనను మంత్రద్రష్ట అని కూడా పిలుస్తారు. శ్రుతుల ప్రకారం ఆయన గౌతమ వంశంలో జన్మించారు. ఇదే గౌతముడు గౌతమధర్మసూత్ర రచయితగా కూడా పరిగణించబడతాడు.
బ్రహ్మ ఒక అపురూప సౌందర్యంతో కూడిన యువతిని సృష్టించి ఆమెకు "అహల్య" అనే పేరు పెట్టాడు. ఆమెను వివాహం చేసుకోవాలనుకున్న బ్రహ్మ, “ఎవరు ముందుగా భూమిని చుట్టివస్తారో వారికి ఈమెను ఇచ్చి వివాహం చేస్తాను” అని ప్రకటించాడు. ఆ ప్రకటన విని ఇంద్రుడు తదితర దేవతలు భూమి చుట్టేందుకు బయలుదేరగా, గౌతముడు ఒక రెండు ముఖాల ఆవును ప్రదక్షిణ చేసి వచ్చాడు. దీనిని భూప్రదక్షిణతో సమానంగా భావించిన బ్రహ్మ, అహల్యను గౌతముని కి పెళ్లి చేశాడు.
ఒక సంవత్సరం తీవ్రమైన కరువు వచ్చి ప్రజలు ఆహారం లభించక అల్లాడుతుండగా, గౌతముడు తన తపస్సు ఫలితంగా పంటల వృద్ధిని కలిగించి వారికి ఆహారం అందించాడు. అయితే, ఇది దుర్వినియోగానికి దారితీయడంతో, వినాయకుని ప్రేరణతో ఒక గోవు వచ్చి ఆ పంటలను తినడం ప్రారంభించింది. ఆ గోవును గౌతముడు ఒక దర్భతో తాకిన వెంటనే అది ప్రాణాలు కోల్పోయింది.
ఈ గోహత్యా పాతకం నుంచి విముక్తి కోసం, గౌతముడు ఆ ప్రాంతంలో గంగను ప్రవహించేందుకు ప్రార్థించాడు. తద్వారా ఏర్పడిన నదికి “గౌతమీ” అనే పేరు వచ్చింది. గోదావరిలోని ఓ ఉపనదిగా ఈ గౌతమి ప్రసిద్ధి పొందింది.
గౌతముడు మరియు అహల్య దంపతులు నిజమైన అతిథి సేవా పరాయణులు. గౌతముడు వ్యవసాయ జ్ఞానంతో పంటలు పండించేవాడు; అహల్య ఆ పంటలతో వంట చేసి, అతిథులకు, ఆర్తులకు ఆహారాన్ని వడ్డించేది. ఆమెను అపర అన్నపూర్ణగా భావించేవారు. వాల్మీకి రామాయణంలోని మొదటి గ్రంథం బాల కాండలో, రాముడు మరియు అతని సోదరుడు లక్ష్మణులు ఒకసారి తమ గురువు విశ్వామిత్రుడితో కలిసి మిథిలాకు ప్రయాణించారు . వారు గౌతమ మహర్షి ఆశ్రమం దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు, విశ్వామిత్రుడు అహల్య శాపాన్ని గుర్తుచేసుకున్నాడు. కాబట్టి, అతను రాముడికి మరియు అతని సోదరుడికి మొత్తం సంఘటనను చెప్పాడు.
రామాయణంలో అహల్య శాప విమోచన సందర్భంలో కూడా గౌతముని ప్రస్తావన వస్తుంది. గౌతమ మహర్షికి శతానందుడు అనే కుమారుడు, అంజన అనే కుమార్తె జన్మించారు. ఈ ప్రపంచాన్ని నిలబెట్టే నాలుగు పుణ్యస్తంభాలు — భూతదయ, నిరహంకారం, పరోపకారం మరియు ఇంద్రియనిగ్రహం. 
ఈ నాలుగు గుణాలూ గౌతమునిలో పరిపూర్ణంగా ఉన్నాయి. బ్రహ్మదేవుని పరీక్షను ఎదుర్కొని తన అఖండ మనోనిగ్రహం, క్షామ సమయంలో దయ-పరోపకార బుద్ధి, ప్రాయశ్చిత్తానికై ఇతర మునుల్ని ఆశ్రయించిన వినయ వైభవం ద్వారా ఆయన మనకు ఆదర్శంగా నిలిచారు.