మన పుణ్య క్షేత్రాలు- 10: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 మహారాష్ట్రలోని నాశిక్ జిల్లాలో బ్రహ్మగిరి పర్వత పాదాల చెంత వెలసిన శ్రీ త్రయంబకేశ్వరాలయం అత్యంత పవిత్రమైన ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటిగా విరాజిల్లుతోంది. ఈ క్షేత్రం ఇతర జ్యోతిర్లింగాల కంటే భిన్నమైన విశిష్టమైన లక్షణాలను కలిగి ఉండటం గమనార్హం. సాధారణంగా జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రాలలో పరమశివుడు మాత్రమే లింగ రూపంలో కొలువై ఉంటాడు. అయితే ఇక్కడ లింగం లోపల బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ముగ్గురూ కలిసి కొలువై ఉండటం అత్యంత అరుదైన విశేషం. ఈ ముగ్గురు దేవతలకు ప్రతీకగా లింగంలో మూడు చిన్న శిఖరాలు లేదా బొటనవేలు పరిమాణంలో ఉండే గుంతలు కనిపిస్తాయి. అందుకే ఈ స్వామిని త్రయంబకేశ్వరుడు అని పిలుస్తారు. కాలక్రమేణా నీటి కోత వల్ల ఈ లింగాలు క్రమంగా అరిగిపోతుంటాయి. ఇది ఒక అద్భుతమైన ప్రకృతి వైచిత్రంగా భక్తులు భావిస్తారు. ఈ ఆలయం నల్లటి రాతితో హేమడ్‌పంతి శైలిలో అద్భుతమైన శిల్పకళతో నిర్మితమై చూడముచ్చటగా ఉంటుంది. ఆలయ గోడలపై చెక్కిన శిల్పాలు భారతీయ ప్రాచీన కళా వైభవాన్ని చాటిచెబుతాయి.
ఈ ఆలయానికి ఉన్న మరో విశిష్టత గౌతమీ గంగా నది గోదావరి నది జన్మస్థానం కావడం. బ్రహ్మగిరి పర్వతాల నుండి ఉద్భవించిన గోదావరి నది ఆలయ ప్రాంగణంలోని కుశావృత తీర్థం అనే పవిత్ర కోనేరులో అంతర్వాహినిగా ప్రవేశిస్తుందని పురాణ గాథలు వివరిస్తున్నాయి. గౌతమ మహర్షి తన గోహత్యా పాతకాన్ని తొలగించుకోవడానికి పరమశివుడిని కఠోరంగా ప్రార్థించి గంగను భూమికి తీసుకువచ్చిన పరమ పవిత్ర ప్రదేశం ఇదే. గౌతమ మహర్షి దర్భలతో నీటిని నిరోధించిన చోటు కాబట్టి దీనికి కుశావృత తీర్థం అనే పేరు వచ్చింది. ఈ తీర్థంలో స్నానం చేయడం వల్ల సకల పాపాలు తొలగిపోతాయని భక్తుల ప్రగాఢ నమ్మకం. సింహస్థ కుంభమేళా సమయంలో లక్షలాది మంది భక్తులు సాధువులు ఇక్కడ పవిత్ర స్నానాలు ఆచరిస్తారు. ఈ సమయంలో ఈ ప్రాంతమంతా ఆధ్యాత్మిక శోభతో వెలిగిపోతుంది.
త్రయంబకేశ్వర ఆలయం ఆధ్యాత్మికంగానే కాకుండా జ్యోతిష్య శాస్త్ర పరంగా కూడా విశేష ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. సర్ప దోషాలు పితృ దోషాల నివారణకు ఈ క్షేత్రం దేశవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ముఖ్యంగా కాలసర్ప దోష నివారణ పూజలు ఇక్కడ చేయించుకోవడం వల్ల విశేష ఫలితాలు ఉంటాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఆలయ గర్భగుడిలో ఉన్న జ్యోతిర్లింగంపై ఎప్పుడూ నీరు ఊరుతూ ఉండటం ప్రకృతి పరమైన ఒక ఆశ్చర్యకరమైన విషయం. స్వామివారికి అలంకరించే రత్నఖచితమైన బంగారు కిరీటం పాండవుల కాలం నాటిదని ప్రతీతి. ఈ కిరీటాన్ని ప్రతి సోమవారం సాయంత్రం పల్లకి సేవలో భక్తుల దర్శనం కోసం వైభవంగా ప్రదర్శిస్తారు. ఈ పల్లకి సేవను చూడటానికి భక్తులు వేల సంఖ్యలో తరలివస్తారు. గర్భగుడిలోకి వెళ్లినప్పుడు ఆ దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని చూసిన భక్తులు పరవశించిపోతారు.
ఈ క్షేత్రం చుట్టూ ఉన్న ప్రకృతి సౌందర్యం భక్తులకు అనిర్వచనీయమైన ప్రశాంతతను చేకూరుస్తుంది. బ్రహ్మగిరి కొండలు నిరంతరం పచ్చదనంతో జలపాతాలతో అలరారుతూ కనువిందు చేస్తాయి. గంగా ద్వారం వరకు వెళ్లే మార్గంలో అనేక గుహలు చిన్న చిన్న ఉపాలయాలు ఆధ్యాత్మిక పరిమళాన్ని వెదజల్లుతుంటాయి. నీలాద్రి పర్వతంపై వెలసిన నీలాంబికా దేవి దత్తాత్రేయ స్వామి ఆలయాలు కూడా దర్శనీయమైనవి. శివరాత్రి కార్తీక మాసాల్లో ఈ ఆలయం భక్తజన సంద్రమవుతుంది. త్రిమూర్తుల స్వరూపంగా వెలసిన ఈ జ్యోతిర్లింగ దర్శనం జీవితంలో ఒక్కసారైనా చేసుకోవాలని ప్రతి భక్తుడు ఆకాంక్షిస్తారు. ఆధ్యాత్మిక శక్తికి పౌరాణిక చరిత్రకు అద్భుత ప్రకృతికి నిలయమైన శ్రీ త్రయంబకేశ్వర క్షేత్రం భారతీయ సంస్కృతిలో ఒక అపురూప మణిహారంలా శోభిల్లుతోంది. ఈ క్షేత్రాన్ని సందర్శించడం వల్ల మనశ్శాంతి కలగడమే కాకుండా త్రిమూర్తుల అనుగ్రహం అభయం లభిస్తుంది. నాశిక్ పట్టణానికి సమీపంలో ఉండటం వల్ల రవాణా సౌకర్యాలు కూడా మెరుగ్గా ఉండి భక్తులు సులభంగా చేరుకోవడానికి వీలుంది. వాతావరణం కూడా ఆహ్లాదకరంగా ఉండి యాత్రికులకు గొప్ప అనుభూతిని మిగిలిస్తుంది. ఆలయ ప్రాంగణంలో గోశాల మరియు అన్నదాన కార్యక్రమాలు కూడా నిరంతరం జరుగుతూ ఉంటాయి. ఇక్కడికి వచ్చే యాత్రికులకు స్థానిక వసతులు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. భక్తులు తమ మొక్కుబడులను చెల్లించుకోవడానికి ఈ క్షేత్రాన్ని ఎంతో అనువైనదిగా భావిస్తారు. శివారాధనలో త్రయంబకేశ్వరుని పాత్ర అనన్యమైనది.