మన పుణ్య క్షేత్రాలు- 9: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 మహారాష్ట్రలోని సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణులలో, ప్రకృతి ఒడిలో వెలసిన అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రం భీమాశంకర్. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటిగా విరాజిల్లుతున్న ఈ ఆలయం పుణే నగరానికి సుమారు 110 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. భీమా నది ఇక్కడే జన్మించడం వల్ల ఈ క్షేత్రానికి భీమాశంకర్ అనే పేరు వచ్చింది. దట్టమైన అరణ్యాలు, ఎత్తైన కొండలు, జలపాతాల మధ్య వెలసిన ఈ ఆలయం భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక అనుభూతితో పాటు ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తుంది. పరమశివుడు ఇక్కడ భీమాశంకరునిగా కొలువై ఉండి, తన భక్తుల కష్టాలను హరిస్తూ లోకకల్యాణం గావిస్తున్నాడు.
పురాణాల ప్రకారం ఈ క్షేత్ర ఆవిర్భావం వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన గాథ ఉంది. త్రిపురాసుర సంహారం తర్వాత పరమశివుడు ఈ పర్వతాలపై విశ్రాంతి తీసుకున్నట్లు చెబుతారు. ఆ సమయంలో ఆయన శరీరం నుండి వెలువడిన స్వేదం భీమా నదిగా ప్రవహించిందని పురాణాలు ఘోషిస్తున్నాయి. మరొక కథనం ప్రకారం, కర్కటి అనే రాక్షసి కుమారుడైన భీముడు తన తండ్రి మరణానికి కారణమైన విష్ణువుపై పగ తీర్చుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. బ్రహ్మదేవుని గురించి తపస్సు చేసి అపారమైన శక్తులు పొందిన భీముడు, లోకాలను పీడించడం ప్రారంభించాడు. చివరకు ఒక శివ భక్తుడైన కామరూపేశ్వరుడిని బంధించి పూజలు చేయకుండా అడ్డుకున్నాడు. భక్తుని రక్షణ కోసం పరమశివుడు ప్రత్యక్షమై భీముడిని సంహరించి, భక్తుల కోరిక మేరకు ఇక్కడ జ్యోతిర్లింగ రూపంలో వెలిశాడు.
భీమాశంకర్ ఆలయ నిర్మాణం 'నగర' శైలిలో అత్యంత అద్భుతంగా ఉంటుంది. 18వ శతాబ్దంలో నానా ఫడ్నవీస్ వంటి ప్రముఖులు ఈ ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించి, అభివృద్ధి చేశారు. ఆలయ గోడలపై చెక్కిన శిల్పాలు భారతీయ వాస్తుకళకు నిదర్శనంగా నిలుస్తాయి. గర్భాలయంలోని జ్యోతిర్లింగం భూమికి సమాంతరంగా కొద్దిగా లోతులో ఉంటుంది. ఈ లింగం నుండి నిరంతరం నీరు ఊరుతుండటం ఇక్కడి విశేషం. ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉన్న భారీ గంట పాతకాలపు నిర్మాణ శైలిని గుర్తు చేస్తుంది. ఈ గంటను చిమాజీ అప్పా అనే పీష్వా పాలకుడు పోర్చుగీసు వారిపై సాధించిన విజయానికి గుర్తుగా ఇక్కడ సమర్పించినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది.
ఈ క్షేత్రం ఆధ్యాత్మికంగానే కాకుండా జీవవైవిధ్యం పరంగా కూడా ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగినది. ఆలయం చుట్టూ ఉన్న అరణ్యాన్ని 'భీమాశంకర్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం'గా ప్రకటించారు. ఇక్కడ ప్రపంచంలోనే అరుదైన 'శేఖ్రు' (పెద్ద ఉడుత) కనిపిస్తుంది. పర్వతారోహకులకు, ప్రకృతి ప్రేమికులకు ఈ ప్రాంతం ఒక స్వర్గం వంటిది. వర్షాకాలంలో ఈ ప్రాంతం పచ్చదనంతో నిండి, అనేక జలపాతాలతో అలరారుతుంటుంది. మహాశివరాత్రి మరియు శ్రావణ మాసాలలో ఈ క్షేత్రం భక్తులతో కిక్కిరిసిపోతుంది. భక్తులు భీమా నదిలో పుణ్యస్నానాలు ఆచరించి, స్వామివారిని దర్శించుకోవడం వల్ల సకల పాపాలు తొలగిపోతాయని విశ్వసిస్తారు.
సహ్యాద్రి పర్వతాల శిఖరాగ్రాన వెలసిన భీమాశంకరుడు భక్తులకు ధైర్యాన్ని, ప్రశాంతతను ఇచ్చే దైవం. దట్టమైన అడవుల గుండా సాగే ప్రయాణం భక్తులలో ఒక రకమైన సాహసోపేతమైన ఆధ్యాత్మిక భావనను కలిగిస్తుంది. ఇక్కడి ప్రశాంత వాతావరణం మనిషిని అంతర్ముఖుడిని చేసి, పరమాత్మతో అనుసంధానం చేస్తుంది. పురాతన సంప్రదాయాలు, అద్భుతమైన శిల్పకళ, పౌరాణిక నేపథ్యం కలిగిన ఈ జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రం భారతీయ సంస్కృతిలో ఒక విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. భీమాశంకరుని సన్నిధిలో గడిపిన ప్రతి క్షణం భక్తుల హృదయాలలో చెరగని ముద్ర వేస్తుంది. ఆధ్యాత్మిక కాంతులను వెదజల్లుతున్న ఈ పుణ్యభూమి మానవాళికి నిరంతరం మార్గదర్శకంగా నిలుస్తుంది.