గానకోకిల ఎస్. జానకి – తరాలు దాటిన మధుర స్వరం: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 

భారతీయ సినీ సంగీత చరిత్రలో ఎప్పటికీ చెరగని ముద్ర వేసిన గానమణుల్లో ఎస్. జానకి పేరు అగ్రగామిగా నిలుస్తుంది. తన అపూర్వమైన గాత్రమాధుర్యం, భావవ్యక్తీకరణ, స్వర విన్యాసాలతో కోట్లాది సంగీతాభిమానుల హృదయాలను గెలుచుకున్న ఆమెను ప్రేమగా "జానకమ్మ" అని పిలుస్తారు. ఆరు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన ఆమె సంగీత ప్రస్థానం భారతీయ సినీ సంగీతానికి ఒక స్వర్ణయుగాన్ని అందించింది. నాలుగు జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు, అనేక రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నంది, తమిళనాడు, కేరళ, కర్ణాటక రాష్ట్ర పురస్కారాలతో పాటు పలు ప్రతిష్ఠాత్మక సంగీత సత్కారాలు అందుకున్న ఆమె 20కు పైగా భారతీయ భాషల్లో 48 వేలకుపైగా పాటలు ఆలపించి అరుదైన ఘనత సాధించారు.
1938 ఏప్రిల్ 23న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు జిల్లా పల్లపట్ల గ్రామంలో జన్మించిన జానకి చిన్నతనం నుంచే సంగీతంపై అపారమైన ఆసక్తి పెంచుకున్నారు. చిన్న వయసులోనే వేదికలపై పాటలు పాడుతూ తన ప్రతిభను చాటుకున్నారు. 1957లో సినీ గాయనిగా అడుగుపెట్టిన ఆమె తొలి తెలుగు పాటతోనే సంగీత దర్శకుల దృష్టిని ఆకర్షించారు. అనంతరం తెలుగు, తమిళ, కన్నడ, మలయాళ, హిందీతో పాటు అనేక భాషల్లో వేలాది మధుర గీతాలను ఆలపించి శ్రోతల అభిమానాన్ని సంపాదించారు.
ఎస్. జానకి గాత్రంలోని ప్రత్యేకత భావాలను అక్షరాలా స్వరాలుగా మలచగలగడంలో ఉంది. ప్రేమ, విరహం, ఆనందం, విషాదం, భక్తి, జానపదం, లాలిపాట, శాస్త్రీయ సంగీతం—ఏ భావమైనా, ఏ శైలైనా ఆమె గళంలో సహజంగా ఒదిగిపోయేది. చిన్నారి స్వరం నుంచి వృద్ధురాలి స్వరం వరకు అవసరానికి అనుగుణంగా తన గాత్రాన్ని మార్చగల అసాధారణ ప్రతిభ ఆమె సొంతం. మృదుత్వం, స్పష్టమైన ఉచ్చారణ, భావానికి తగిన స్వర మాధుర్యం, సూక్ష్మ గమకాల వినియోగం ఆమె గానశైలికి ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకొచ్చాయి. సంగీత దర్శకులు ఆమెను "భావాల రాణి"గా అభివర్ణించడం యాదృచ్ఛికం కాదు.
తెలుగు సినీ సంగీతానికి ఆమె అందించిన సేవలు చిరస్మరణీయమైనవి. ఘంటసాల, ఎస్.పీ. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కె.జే. యేసుదాస్, పి.బి. శ్రీనివాస్ వంటి దిగ్గజ గాయకులతో కలిసి ఆమె ఆలపించిన యుగళగీతాలు నేటికీ సంగీతప్రియులను అలరిస్తూనే ఉన్నాయి. "సిరిమల్లె పువ్వా", "మౌనమేలనోయి", "గున్నమామిడి కొమ్మమీద", "నడిరేయి ఏ జాములో", "వెన్నెల్లో గోదారి అందం", "ఈ దుర్యోధన దుశ్శాసన", "సందె పొద్దులకాడ" వంటి ఎన్నో పాటలు తెలుగు సంగీతాభిమానుల హృదయాల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయాయి. ఇతర దక్షిణాది భాషల్లోనూ ఆమె ఆలపించిన అనేక గీతాలు సంగీత చరిత్రలో చిరస్మరణీయ స్థానాన్ని సంపాదించాయి.
పురస్కారాల కంటే కళాకారుడి ఆత్మగౌరవం గొప్పదనే భావనతో 2013లో ప్రకటించిన పద్మభూషణ్ పురస్కారాన్ని సున్నితంగా తిరస్కరించడం ఆమె వ్యక్తిత్వంలోని విలువలను ప్రతిబింబించింది. కళను ఆరాధనగా భావించిన ఆమె వినయం, నిరాడంబర జీవనం, సంగీతంపై అంకితభావం భావితరాల గాయకులకు ఆదర్శంగా నిలిచాయి.
2026 జూలైలో ఆమె మరణంతో భారతీయ సంగీత ప్రపంచం ఒక మహోన్నత గానస్వరాన్ని కోల్పోయింది. అయినప్పటికీ ఆమె పాడిన ప్రతి గీతం సంగీతాభిమానుల హృదయాల్లో చిరస్థాయిగా మార్మోగుతూనే ఉంటుంది. స్వరం చిరంజీవి అని నిరూపించిన మహాగాయని ఎస్. జానకి భారతీయ సంగీతాకాశంలో శాశ్వతంగా ప్రకాశించే ధ్రువతారగా నిలిచిపోతారు.